{"book":"adl1191","page":18,"text":"(۷)\n\nنگارنده بقرار نوشته سرجان مالكم مؤرخ انگلیس که درباره احوالات ایران پرداخته است بغرض تثبیت عنوان وزیر مالیه و تعیین مقام آن در عهد سلاطین معظم سدوزائی افغان و مقایسه با تشكيل ممالك همجوار و سلطنت های همعصر آن می پردازم زیرا که در عهد سلطنت اعلیحضرت احمد شاه كبير به لقب خان علوم : خان ملاخان [۱] قاضی القضات، شیخ الاسلام - صدرالصدور مدارالمهام امین محکمه معادل وزیر عدلیه در امروز شناخته نشد و در نقشه شهر احمد شاهی قندهار که اثر مستند و ماخذ خیلی معبر است جز عمارت ديوان اعلی و دفتر خانه خاص که دارالتحریر شاهی آنوقت بود منزلی بنام محکمه و یا با صطلاح آنوقت قاضی خانه ملاحظه نشد اصح روایت اینسکه امور وزارت عدلیه جزء تشكيل دیوای اعلی مملکت بود که امور وزارت عدلیه و پاره وظائف وزارت داخله وكمرك وتجارت مثل سائر امور محاسبات دولت در تحت اثر شخص دیوان بیگی و دیوان اعلی [وزارت مالیه وعد لیه] قرار داشت و سرجان مالکم علاوه می کند که معاملات قتل اشخاص که قبل به پادشاه تعلق داشت بعداً بوکالت پادشاه شخص دیگری که اجرا می نمود لقب او دیوان بیگی بود یعنی قوه اجرائیه وجزائیه بدون از دیوان اعلی و برون از اقتدار ديوان بیکی قبر دو هیچ فرمان\n\n(۱) در عصر اعلیحضرت دوست محمد خان و بعد از ان همین لقب خان ملاخان وخان علوم در مملکت رواج داشت مثلا ملا محمد سعیدخان بارکزائی از عصر شاه محمود سدوزائی تا اینوقت بحیث قاضي القضاة وخان علوم شهرت داشت و بعد از وی قاضی عبدالرحمن خان خان علوم مقرر گردید و پسرش قاضی عبدالسلام خان قاضی قندهار بود و بعد از وی قاضی سعدالدین خان بن قاضی عبدالرحمن خان بقضای قندهار مقرر شد.","chars":1403,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1191/00018.jpg","first_page":1,"last_page":103,"title":"Taz̲kār-i dīvān-i humāyūn-i ʻ̄a la, yā, Vizārat-i Mālāyah dar pīramūn-i dāstān-i tārīkhī-i istī-fāʼ-i mumālik-i maḥrūsah تذکار ديوان همايون اعلى يا، وزارت ماليه در پيرمون داستان تاريخى استيفاء ممالک محروسه","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1191/18","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1191/canvas/18","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1191/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1191_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}