{"book":"adl1184","page":66,"text":"ولی با وجود این همه اغتشاشات داخلی وجنگهای خارجی در دورهٔ قاجاریان ادبیات\nفارسی که چنانچه قبلاً اشاره رفت، در عصر صفویان ومخصوصاً در نیمهٔ اخیر آن رو با نحطاط\nنهاده بود، تحولی نموده ازسخن پردازیها وتکلفات سبك هندی صرف نظر نموده وشیوهٔ\nساده تری که به سبك قدما نزديك تر است پیش گرفته، شعرای برجسته ای مثل نشاط، قایم مقام\nقاآنی، وصال شیرازی وغیره بوجودآورد. شاهان وشهزادگان قاجاریه نیز بعضاً قریحهٔ\nشعری داشته بادبیات و سخنوری توجه مخصوص مینمودند واین دلاقهٔ شان بزنان ودختران\nآنها نیز تا ثیر نموده، چنانچه چندتن از زوجات بیشمار فتح علیشاه قاجار و بعضی از دختران\nونو اسه های او درشعر وادب دسترس وعلاقهٔ مفرطی داشتند، که همه آنها درین فضل\nجداگانه گرد آورده شده اند .\n\nدر قرن ۱۸عیسوی نفوذسیاسی وتجارتی انگلیس درهندوستان روزبروز زیاد شده رفت\nولی زمام اداره هنوز رسماً دردست آخرین شاهان سلسلۀ مغلان هند بود، تا اینکه درسال\n۱۲۱۷ هجری لشکر انگلیس دهلی را گرفته باقتدار این خاندان خاتمه داد. اگر چه چند تن\nدیگر از پادشاهان مغل در جاهای مختلف هندوستان پادشاهی کردند انقراض آنرا از زمان\nتصرف دهلی باید دانست بعد از این تاریخ زبان انگلیسی جای فارسی را گرفته، بمدت\nقلیل زبان رسمی هند گردید و از این سبب است که در قرن سیزده شاعران فارسی گوی\nدر هند کمتر بنظر میخورد وهمچنان تنها دویاسه تن از زنان شاعرهٔ این قرن از هند وباقی\nهمه از اهل افغانستان وایران بودند .\n\n(عایشهٔ افغان)\n\nعایشه بنت یعقوب علیخان بارکزائی، شاعرهٔ بزرگ افغان، در نیمهٔ دوم قرن\nدوازدهم در کابل تولد یافته، علوم متداولۀ آن عصر را ازقبیل صرف، نحو، معانی، بیان، تجوید\nوادبیات را در محله اینکه بنام (محل توپچی ها) شهرت داشت بپایان رسانید وبعمر بیست\nسالگی شروع به سرودن اشعار نمود.\nطوریکه روایت میکنند اولین شعر را در حضور تیمورشاه درانی در تعریف افق گلفام\nگفته است:\n\nشفق را لاله گون دیدم نماز شام در گردون\nمگر خورشید را کشته که دارد دامن پرخون\n\nتیمور شاه از قریحهٔ شعر سرائی اوحمايه نموده، صلات وبخششهای زیادی به او تقدیم\nمی کرد ومقام بلندی برای او داده بود، ازحصهٔ اول دیوان خطی اوبخوبی محسوس\nمی گردد که شاعره از حیات خود خوشنود وراضی بود ولی قضا ضربت سختی بر او نواخته\nتمام خوشی را از او ربود، چه یگانه پسر او که فیض طلب نام داشت و مانند پدرعائشه توپچی\nباشی بود، درمقدمۀ کشمیر که در ۱۲۲۷ بامحمود شاه درانی ووزیر فتح خان بارکزائی\nبسمت میر آتشی بد انجا رفته بود بعمر ٢٥ سالگی کشته شد وما در را مبتلای غم وغصه\nساخت. خود عائشه در تاریخ وفات پسر خویش چنین مینویسد:","chars":2210,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1184/00066.jpg","first_page":1,"last_page":113,"title":"Pardahʹnashīnān-i sukhangūy پرده‌نشينان سخنگوى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1184/66","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1184/canvas/66","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1184/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1184_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}