{"book":"adl1184","page":17,"text":"فصل اول\nنظری بادبیات فارسی\nاز ابتدای اسلام تا اخیر قرن شش\nدر نیمه اول قرن اول هجری عربها خراسان (افغانستان موجوده) وفارس را استیلا نموده\nتحت نفوذ خود در آوردند بنا بران بمدت بسیار کوتاه زبان و ادب عرب ممالک مفتوحه\nرا تحت الشعاع قرار داد ، طوریکه علماء و شعراء درین زبان سخن میگفتند و مینوشتند\nسلطه این زبان در فارسی بحدی بزرگ بود که تا اکنون درین زبان الفبای عربی معمول\nاست واز طرف دیگر لغات و خیل عرب در آن بکثرت دیده می شود .\nبقول بعضی تذکره نویسان زبان و ادبیات فارسی در قرن اول هجری ظهور نمود\nوابو حفص سغدی را اولین شاعر این زبان میدانند، ولی چون این شاعر در حدود سال ۳۰۰\nهجری حیات داشت (۱) وشاعران دیگر قبل از اوزندگی می کردند این قول ایشان\nرا قبول نمیتوان بعد از تقریباً دو قرن تسلط عربها بر خراسان وفارس ، در سنه ۲۰۷ يك تن از\nامرای خراسان (افغانستان) طاهر بن حسین پوشنگی که از طرف مامون حاکم خراسان\nمقرر گردیده بود ، خطبه سلطنت را بنام خود خوانده ، استقلال خراسان را اعلان نمود ،\nو بدین رنگ سلسله طاهریان در افغانستان بوجود آمده ، تا حدی نفوذ اعراب ازین\nمملکت تقلیل یافت . در زمان طاهریان زبان فارسی نسبتاً هسته ای به خود گرفت\nو چندین شاعر فارسی گو بوجود آمد که معروفترین آنها حنظله بادغیسی است ، حنظله در\nزمان عبدالله بن طاهر حیات داشت و درین زبان صاحب دیوانی بود .\nحکومت طاهریان چندان طول نکشید چه یعقوب لیث صفاری در ۲۰۳ اولاً سیستان\nو بعد از آن پوشنگ و هرات را در تصرف خود در آورد و تاسنه ۲۰۸ کرمان فارس ،\nکابل، بامیان و بلخ را تسخیر نموده ، در سال ۲۰۹ محمد بن طاهر ، آخرین پادشاه خاندان\nطاهریان را اسیر گرفته ، این سلسله را منقرض ساخت و سلسله صفاریان را تاسیس کرد .\nاگرچه ، چنانچه قبلاً گفته شد ، ادبیات فارسی در عصر طاهریان وجود داشت ، ولی\nترقی و نهضت حقیقی آنرا به عهد صفاریان باید نسبت داد ، چه یعقوب لیث بازبان عربی\nکه تا آنوقت زبان دربار و ادب بود ، آشنائی نداشت و ناچار شعراء و نویسندگان مدح\nاو را بزبان فارسی دری که زبان ملی او بود ، می نمودند و ازین رو شعر و ادب فارسی\nدر عصر او رونق گرفت .\n(۱) كتاب المعجم في معايير اشعار العجم در کتاب ادبیات فارسی اعداد به دوم\nتاریخ حیات او را قرن اول هجری نگاشته اند، ولی در همانجا ظهور ادبیات\nفارسی را در قرن سوم هجری میدانند .","chars":1984,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1184/00017.jpg","first_page":1,"last_page":113,"title":"Pardahʹnashīnān-i sukhangūy پرده‌نشينان سخنگوى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1184/17","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1184/canvas/17","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1184/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1184_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}