{"book":"adl0986","page":2928,"text":"صفحه ٣٦ کابل شماره چهارم و پنجم\n\nکتب درسی اروپا بوده است و قدیمتر از همه کتابی ست که نضر در سال ٧٤٠ میلادی آنرا تصنیف نموده است، درین کتاب مطالبی هم دیده میشود که مربوط بعلم جغرافی نیست و چنین معلوم میشود که او این کتاب را برای پدویها تالیف نموده است.\nمشهورترین علمای جغرافی عرب ادریسی (١) است که کتب او در لاتینی ترجمه شده و در قرون وسطی تنها بوسیله کتب این علم در اروپا شایع گردید، او علاوه بر تحقیقات علمی تمام قدما یک سلسله واقعاتی هم که از سیاحان عصر خود شنیده بود با نقشجات زیاد تمام آنها را در کتاب خود درج نموده است کتاب مذکور زیاده از سه صد سال جزء کتاب درسی اروپا بود وازان تقلید میکردند و چیز یکه فوق العاده اسباب تعجب است این است که راجع بمنابع رود نیل منبعی را که اروپائیان جدیدا کشف نموده اند ادریسی در یکی از نقشه های خود عین آنرا نشان داده و معلوم میشود که مسلمین از چندین قرن پیش آنرا کشف کرده بودند.\nابوالفداء علمای جغرافی تا زمان خود را که نام میبرد عده آنها ببالغ بر شصت نفر میشود والبته ازین بیان مختصر میتوان فهمید که علمای اسلام این علم را تا چه درجه ترقی داده اند، گوستاو لوبون علاوه از انکه سطور فوق را مینویسد میگوید : و باین حال از مثل مسیو ویوین دوسن مارتن یکنفر آدم لایق و مطلعی خیلی بعید است که تمام زحمات مسلمین را از نظر داده و حق خدمتی که بر ما دارند پایمال نماید وبلا شک آنرا نمیتوان بچیزی حمل نمود غیر ازینکه بگوئیم که نسبت باسلام تعصب وعناد موروثی اروپا هنوز باقی میباشد، در خاتمه بیان با کمال آزادی مینویسیم که مسلمین از حیث تحقیقات علمی محاسبات نجومی را که بروی آن نقشجات را بنا نمودند تصحیح وتکمیل کرده و اغلاط واشتباهات فاحشی را که از یونانیها سر زده بود تمام آنها را هم اصلاح نمودند واز نظر سیاحت واسفار سفرنامه هائی را شایع ساختند که بوسیله آنها امکنه و مواضعیکه تا آنوقت از نظرها مخفی حتی عبور اروپائیها هم بدانجا نیفتاده بود تماماً معلوم گردیدند واما از حیث تالیفات جغرافیائی، آنها کتبی تالیف وتصنیف نمودند که بجای کتب سابقین قرار گرفته تا چندین قرن از همان کتب اروپا تقلید مینمود.\nملته برون جغرافیادان معروف گوید: مسلمین از حدود زمین معروفه تجاوز نموده بودند. علاوه در آسیا و افریقا باکتشافات پرداختند، حتی خلفا از صدر اسلام بفرماندان های عساکر خود امر دادند که نقشه های جغرافیائی سر زمین های مفتوحه را تخطیط و بخلیفه بفرستند.\n\nاسلام و ریاضی :\n\nاروپائیها شرف ابداع و ابتکار ارقام عربیه و اصول اعشاریه را به مسلمین قایل میگردند زیرا\n\n(١) مسقط الراس ادریسی اندلس بوده است وبمناسبت چندی بعد از فتح سیسیل باندك زمانی او خود را بدربار راجر پادشاه آنجا رسانید و در سال ١١٥٤م کتابی در جغرافیه تصنیف نمود .\n\n۲۴۱","chars":2348,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02928.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2928","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2928","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}