{"book":"adl0986","page":2922,"text":"( صفحة ٣٠ ) کابل ( شمارة چهارم و پنجم )\n\nنمودند اروپائیها بعد از قرن دهم بآن آشنا شدند ، و اطلاعات عملی مسلمین در جر اثقال بدرجة کمال بود ، ازآلات و اسباب آنها ونیز ازبیانات نویسندگان قدیم میتوان معلوم داشت که پایة ترقیات صنعتی آنها چقدرعالی بوده است .\nدروی که وزیر معارف فرانسه بود درتاریخ مؤلفه خود مینویسد : در آوانیکه اهالی اروپا دریادیة جهالت سر گردان بودند ازجانب ملت اسلام نور قوی طلوع نموده اشعة علوم وادب وفلسفه ، صناعات و اعمال دستی وغیره را در عالم منتشر ساخت ، بغداد ، بصره ، سمرقند ، دمشق ، قیروان ، مصر ، تونس ، غرناطه ، قرطبه از همان مراکز بزرگ دایرةالمعارف عالم بحساب میرفتند که از فراز آن انوار علوم و فنون به منتهای سطوع طیران نموده در قرون وسطی اروپای آنوقت را تحت تاثیر گرفت .\nاوا زون میگوید : در تمام اکتشافات جدیده ومسائلیکه ماالان حل و فصل آنرا میخواهیم حقایق اسلامی دخیل و سمت ماخذ آن است .\nدکتور پلتن گوید : عربها ثقل هوا را می فهمیدند ، چنانچه برای استخراج ثقل نوعی اکثر مایعات ، و جوامدیکه در آب ذوب میشوند اوزان دقیق و طرق محکمی داشتند درین موضوع آنها مانند امروز جدولها داشتند .\nدکتور برنار معلم دارالفنون آکسفورد مینویسد که استعمال رقاص در ساعت از چیزهائیست که مسلمین آنرا اکتشاف کرده اند .\nآبه بازب در تاریخ فلسفه مینویسد که : این حر کت فکریه ایست که ازینجا ( ممالک اسلامی ) آغاز گردید و به ممالک اروپا سرایت نموده عناصر ابتدائیه مدنیت حاضره را احضار و تلقیح کرد .\nموسیو در اپر گوید : وقتیکه ما کتب عرب را مطالعه میکنیم ، در ان همان قسم آرا وافکار را می یابیم که بعقیدة ما مولود امروز است وازین سبب بحیرت می افتیم ، مثلاً ازقبیل نظریة جدیدیکه راجع است به ترقی کائنات عضوی و تدرج آن در تمام انواع ، راجع باین نظریه ما گمان میکردیم که زادة ترقیات علمی عصر ماست ولی می بینیم که این را عربها در قدیم میدانستند و در مدارس شان درس داده میشد وآنها درین زمینه بحدود ی پی برده بودند که ما تا هنوز بان نمیدانیم .\nاین بود افکار برخی از محققین که ذکر شد ، چون اسلام در تمام رشته های علوم وفنون سرآمد بودند تا اندازة که ملومات بما كمك نماید از متخصصیین اسلامی و علوم و فنونیکه ایشان دران زمان کشف و تدوین نموده و اوروپائیان ازان مستفید گردیدند و کتبیکه ایشان نوشتند و دراروپا ترجمه شده بحث خواهیم راند .\n\n٣٣٤","chars":2026,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02922.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2922","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2922","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}