{"book":"adl0986","page":2838,"text":"( صفحة ٦٤ ) کابل ( شماره سوم )\n\nسردار مهردل خان مشرقی درین مثنوی ، کمال قوۀ قریحه ، و سحر بیان خود را\nبخرج داده و نغمه های دل انگیزی را با قدرت زیاد ، و خیلی سوز ناکی و شور انگیزی\nسروده است !\n\nگفته می توانیم ، که مشرقی درین مثنوی روح سخنوری دوره های باستان وطن را\nزنده کرده ، و تجلیات افکار تابناك اسلاف را سر از نو تابش و انعکاس داده است .\nحضرت مولوی بلخی ( رومی ) چون در نظام مثنوی قیمت دار خویش ، اغلباً معنا را\nهدف مقصد قرار داده است ، بنا بران در مواقع زیاد به زیبائی و تهذیب الفاظ نپرداخته ،\nولی اگر بگوئیم که مشرقی ما بقوۀ قریحه تابنك و زور طبع در اکش ، این نقیصۀ ادبی را رفع\nکرده ، از حقیقت دور نرفته ایم ، زیرا درین مثنوی « مشرقی » سلاست و روانی سرشاری را\nمی بینیم ، این مثنوی باین کلمات منثور افتتاح می شود : « بعد از حمد و نعت . . . چنین\nگوید ذرۀ بی مقدار خا کسار بستۀ اغلال و سلاسل تعلقات این عالم آب و گل ، اعنی مهردل\nبسمع ملازمان کمال کامل و کاملان مکمل که مهر دل از تمنعات زخارف عاجل بر تافته ، به\nتحصیل سعادت آجل شاغل و مایل شده اند ، میرساند : مدتی می شود که خوشه چینی خرمن طائفه\nعلیه یعنی صوفیه را که فی الحقیقه فرقه ناجیه ایشانند می نماید ، و بحكم من تشبه بقوم فهو منهم\nامید که بواسطۀ پیروی ایشان ، بایشان محسوب و محشور شود ، درین زمان باستصواب رای\nموافق واستدعای احباب صادق اتفاق افتاده که بر تبیین مثنوی معنوی مولوی شرحی بقدر\nوسع بر همان بحر در سلك نظم آورده شود ، بعد از حصول این مامول چون در معنی باز\nبود ، لاجرم سلسلۀ سخن در از شده تا آنکه تمامی ابیات آنجناب را تا ابتدای قصۀ شاه و\nكنيزك با تمام رسانیدم . . . . . بعد ازین شرح بیت اول مثنوی را بعنوان ( هشت توجیه )\nآغاز کرده و نکات عارفانه را خاطر نشان می کند :\n\n( توجیه اول )\n\nبشنو از نی چون حکایت میکند\nوز جدائی ها شکایت میکند 1\n\nمیکنم شرح کلام مولوی تا حدیث کهنه را بخشم نوی\nباز آیم بر سر حرف نخست تا بپایان قصه را گویم درست\nهمچو ماه نخشبی از قعر چاه نكتۀ روشن کشم ز آب سیاه\n\n( 1 ) سوانح مولوی اثر علامۀ مرحوم شبلی نعمانی هندی ص ٥٧\n\n٢٦٤","chars":1813,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02838.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2838","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2838","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}