{"book":"adl0986","page":2831,"text":"( صفحه ٥٧ )\nادیبات قندهار\n( سال ششم )\n\nسر زده از خاك يارب لاله ها اندر بهار\nیا ز خون خسروان پر کرده گردون جامها ؟\n\nدر بين تصورات و احساسات ادیبانه شاعر معرفت دوست و حقیقت بین ، و گویندۀ بی خبر از حقیقت چه قدر فرق است ؟ تابلوی زیبای لاله زار بهار را آن بکدام نظر می نگرد . و این بچه نگاه ؟ . . . همچنین مشرقی راست به تتبع حضرت سعدی :\nنگر بصفحه اوراق دفتر هر گل\nکه هست هر ورق از معرفت کتاب اینجا\n\nوحدت : وحدت مسئله ایست ، شالوده تصوف را بران ریخته اند ، اگر ما درین جا تفصیلاً وارد شویم دامنه تحریرات ما وسعت یافته ، از نقد شاعری ، به تصوف نگاری خواهیم افتید (۱) همین قدر کافی است بگوئیم ، اهل تصوف و عرفاء در موضوع توحید دو دسته اند ، شهودیها ، و وجودیها . سردار مهردل خان ، نیز همچون عرفاء و اساتید سلوک و معرفتش ، شئون ما و من وكثرت را انعکاس همان وحدت صرف می بیند ، و غیر این را تماماً و هم و خیال می شمارد :\nوحدتست اینجا و از کثرت همین ما و من است\nخلق را سرگشته می دارد چنین او هامها\nدر حقیقت سایه را شخص است هر جا متحد\nظاهر کثرت ز وحدت گر جدا افتاده است\n\n« مشرقی » بعد ازینکه کثرت را انعکاسی از آئینه وحدت می شمرد ، با متانتی تمام درین میدان تنازع طائفتين قدم می گذارد ، و این دو مسلک متبائن را بزيير يك نگاه انصاف كارانه میکشد ، و این دأبی است که مشرقی را از برکت فیوض انفاس قدسیه مرشد بزرگوارش ( که از فیض یا بندگان باده سرشار تحقیق حضرت مجدد (رح) بود ) نصیب شده است (۲) مثلاً درین رباعی هر دو دسته را خوب ستوده است :\nگلزار « شهود » را بهار دگر است\nصهبای « وجود » را خمار دگر است\nگر دیده ، الف بچشم من و تو (۳)\nدر عالم توحید شمار دگر است\n\nهمچنین درین رباعی « همه اوست » را بصورتی ورده ، که اعتراض عموم را رفع کرده است :\nظاهر بظهور همه اشیاست عیان\nباطن ز بطون جمله گردیده نهان\nدر جمله جهان اول و آخر همه اوست\nبی اول و آخر نه نهان و نه عیان\n\nكذلك درین رباعی ، بمیدان نزاع طرفین چه خوش منصفانه قدم می نهد :\nخلقی « همه زو » گوید و جمعی « همه اوست »\nفرقی نبود که « اواست » یا جمله « از واست »\nگر نيك و بدی هست ز کثرت میدان\nدر عالم توحید نه زشت و نه نکو است\n\n(۱) این موضوع را مطولات مستقلی است که علاقه مندان می توانند ، آنرا کنجکاوی کنند .\n(۲) حضرت مجدد رح را در مسائل وحدت تحقیقی است که از دیگران دیده نشده ، چون حضرتجی صاحب از سلاله حضرت مجدد است ، و مشرقی ما نیز شاگرد دبستان عرفانش می بود بناءً بران ممکن است تحقیقی درین باده به مشرقی دست داده ، و از غلغله منازعه برامده با شد ؟\n(۳) (الف) ، اول به فتح اول و کسرۀ ثانی ، و دوم به فتح اول و سکون ثانی و ثالث است ؟\n\n٢٥٧","chars":2271,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02831.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2831","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2831","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}