{"book":"adl0986","page":2228,"text":"شماره ( دهم ) سال دوم مجله كابل ( ٥٢ )\n\nدر نفوس وعقول افراد انسانیه توضیح نموده است وعلت اختلاف ادیان را در بعضی از امور\nباتفاق در بسیاری از احکام وسبب اختصاص هر زمانی را بدینی و رسولی بر نهج حکمت بیان\nکرده است و چون این تفسیر را چنانچه ادعا میکند از برای اصلاح قوم نوشته است یقین\nکردم که آن سیاسات آلهیه و اخلاق قرآنیه ایکه موجب برتری و برومندی امت عربیه شد\nدر جمیع مزایای عالم انسانی همۀ آنها را در مقدمۀ کتاب خود بطرزی جدید و نهجی تازه بر وفق\nحکمت شرح وبسط داده است و آن حکیمی را که سبب اتفاق کلمۀ عرب و تبدیل افکار\nوتنویر عقول و تطهیر نفوس ایشان شده بود با آنکه در غایت شقاق و نهایت توحش وقسوت\nبودند يك يك استنباط کرده در سطور آن مقدمه درج کرده است و چون تفسیر بنظرم\nگذشت دیدم که بهیچ وجه این مفسر از این امور کلیه سخن در میان نیاورده است وکلامی\nدر سیاسات آلهیه نرانده است و بهیچ گونه متعرض بیان اخلاق قرآنیه نشده است و هیچ\nيك از آن حکم جلیلیه را که باعث تنویر عقول عرب وتطهیر نفوس ایشان گردید ذکر ننموده\nاست بلکه آن آیاتی که متعلق بسیاست آلهیه است ومتکفل بیان اخلاق فاضله وعادات حسنه\nو معدل معاشرات منزلیه و مدنیه و سبب تنویر عقول میباشد همه را بلا تفسیر گذاشته\nاست فقط در ابتدای تفسیر خود چند سخنان در معنی سوره و آیه و حروف مقطعة اوائل\nسور رانده است و پس از ان همت خود را برین گماشته است که هر آیه ایکه در آن ذکری از\nملك وياجن وياروح الامین و یا وحی و یاجنت و یا نار یا معجزۀ از معجزات انبیا علیهم السلام\nمیرود آن آیه را از ظاهر خود برآورده بتاویلات باردۀ زندیقهای قرون سابقۀ مسلمانان\nتاویل نماید فرق همین است که زنادقة قرون سالفة مسلمانان علماء بودند و این مفسر بیچاره بسیار\nعوام است لهذا نمیتواند که اقوال ایشان را بخوبی فرا گیرد فطرت را محل بحث قرار داده\nبدون براهین عقلیه و بلا ادلة طبیعیه چند سخنان مبهم و کلمات مهمله در معنی آن ذکر کرده\nاست گویا ندانسته است که انسان انسان است بترتیب وجمیع فضائل و آداب او مکتسب\nاست و اقرب انسان ها بفطرت آن انسانیست که دورتر بوده باشد از مدنیت و بعید تر باشد از\nتربیت و بعیدتر باشد از فضائل و آداب مکتسبه و اگر انسانها آداب هاي شرعيه\nو عقلیه را که بغایت صعوبت و مشقت اکتساب میشود ترك نموده زمام اختیار را\n\n۹۸۸","chars":1956,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02228.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2228","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2228","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}