{"book":"adl0986","page":2040,"text":"شماره ( نهم ) سال دوم مجله کابل ( ٤ )\n\nتنافر وعناد مخفیست ، از مدتیست زبان زد خواص وعوام شده برعلا وه تاریخ نیز شاهد است ، بلکه نه تنها تاریخ مشاهدۀ ما نیز تائید آنرا میکند ، ولی با اینهمه ما را بر صحت این دعوی تا حال کدام ثبوت قطعی بدست نیفتاده ، واقعات تاریخی و مشاهدات ماهر قدر بسیار باشد باز هم بطور یقین اثبات مخالفت و تضاد در بین علم و دین ممکن نیست :\nيك نگاه سطحی برحالات تمدن حاضره در مشكوك نمودن این دعوي كفايت می کند ، با وجود آنکه علم در عصر حاضر با نتهای قوت وعظمت رسیده ولی وجود مذهب با متانت بسياري شانه بشانه با او روان است ، اگر از نقطۀ نظر عمومی به بینیم رسوخ که روح مذهبی درین عصر دارد ابداً پیشتر نداشت ، بلی ما تسلیم میکنیم که عالم در ادوار تمدن خود گاهی بطور موقت از شوکت وعظمت دین كاسته و صداي خود را بر عليه ماديت بلند نتوانسته مگر اساس او در روح مدام یکسان استوار بوده ، تمام تاریخ انسانی از بیان تزلزل ارکان دین قاصر است و نمیتوان عهدی یافت که در آن عهد از دین نشانی نباشد .\nاگر حقیقة بین علم ودین گفتگوی واقع می بود تا حال فیصله میگشت و لی از بیست و پنج قرن باین سو این هر دو حریف نام نهاد شانه بشانه می روند ودنیا تا حال فيصلۀ قطعی در بین این دوشخص قوی بازو نمي بيند آيا اين عرصة طويل وعريض برای فیصله کافی نبود ؟\nبلی اگر در حقیقت نزاعی در بین می بود آنوقت فیصله هم امکانی داشت ولی چون در بین علم صحیح وديانت فطری اصلا جنگی نبوده البته فیصله هم لازم ندارد ! حقيقة هريك ازين هر دو در حد ذات خود در مفکورۀ انسانی میدانهای جداگانه تهیه کرده اند ، بنابرین هرکدام بجای خود پاینده وباقی مانده در بین تصادمی واقع نمی شود ، بلکه صواب آنست که هر يك را « مظهر جداگانه فکر انسانی » بگوئیم ، لهذا اگر حقیقت امر اینست باز مجادلۀ طرفداران علم را بادین و بر عکس منازعۀ جانبداران دین را باعلم (١) چه تأویل خواهیم کرد ؟ پس مسلماً میگوئیم : – در بین دینی که موافق بطبیعت انسانیست و علمی که نتیجه عقل آدمیست هیچگاه تصادم واقع نگشته و اگر تصادمی باشد در بین مذاهب ترا شداد کی مدعیان کیش ومذهب وبين علمهای غیر نافع و کج اندیشان خام فطرت خواهد بود . ( انتها )\n(١) چنانچه در فرانسه شد .\n٨٣٩","chars":1894,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02040.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2040","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2040","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}