{"book":"adl0986","page":2025,"text":"شماره ( هشتم ) سال دوم\nمجله آئینه عرفان\n(۱۰۳)\n\n۳ - گذشته ازین در سه بیت مسطور درین مقاله سه غلطی واقع است ، و بقسمت هر بیت يك غلطی رسیده اگرچه غلطی بیت اول نسبتاً خفيف است چه يك واو عطف را در سر مصرع آن ننوشته اند و در اصل در بین دو فعل واقع در سر مصرع مذکور ( واو ) هست بدینگونه : بهار رفت و نکردیم سرجای خوشی ) مقاله ( واو ) واقع در بین این دو فعل را ترك داده و چنين نوشته : بهار رفت نکردیم سر جای خوشی ) دوم سر مصرع بیت دوم را چنین نوشته اند : چون قفل ابجدم به تن عقده گشته بود . این مصرع باینصورت نوشته شده و ازینجهه بسیار سست و بی وزن مینماید برعلاوه بی تقدیر اسمی معنیش مستقیم نمیگردد . زیرا ( گشته بود ) فعل ناقص است و معنی فعل ناقص تنها بفاعلش تمام نمیشود تا صفت فاعل هم ذکر نگردد . هرگاه (عقده) را فاعل تراش دهیم ، باید صفتی برای آن مقدر نمائیم از قبیل ( واقع ) یا ( پیدا ) وغيره زيرا لفظ ( به تن ) صفت عقده نمیشود بلکه از سببی که جار و مجرور است تعلق بهمان لفظ مقدر میگیرد . و اینچنین تقدیرها در نظم بنظر ائمه فن مستحسن نمینماید و بیت را از رتبه می اندازد ، اما از حيث وزن این بیت از بحر مضارع احزب مكفوف مقصور محذوف است بروزن : مفعول فاع لات مفاعیل فاعلن ، و حزب عبارت است از سقوط میم و نون مفاعیلن که بعد از سقوط این دو حرف به ( مفعول ) نقل میشود ــ اما حزب در رکن اول واقع میشود نه در حشو و اگر مصرع مذكور بطور نوشته فوق باشد در ( مفاعیل ) حشو نيز حزب لازم آمده ( مفعول ) می شود و چنانکه در فوق نوشتیم حزب ، در رکن حشو نا روا ست تنها در رکن صدر می آید پس اصل مصرع محققاً چنين است : ( چون قفل ابجدم همه تن عقده گشته بود ) چه در ینصورت هر دو نقص بر طرف گشته هم معنی مصرع بدون تقدير مستقيم میشود وهم وزن آن برابر میگردد چنانچه باعتبار معنی ( همه تن ) فاعل از فعل ناقص و عقده صفت فاعل می شود و بیانش چنین است : مانند قفل ابجد سرآپای پیکر من گره در گره گشته بود . و باعتبار وزن حزب در رکن حشو نمی آید تا محذور لازم گردد .\nآمدیم بر بیت مشهور غنی که چنین نوشته اند :\n( بت سبزی ) بخط سبزمرا کرد اسیر دام همرنگ زمین بود گرفتار شدم\n\n۸۳۲","chars":1839,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02025.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2025","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2025","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}