{"book":"adl0986","page":1718,"text":"شماره (ششم) سال دوم علم و تکامل بشر (61)\n\nهر شهری از بلاد معروفه مثل بلخ، غزنی، هرات دارای ششهزار، پنجهزار مکاتب و مدارس علمی بودیم وقتاً که حملهٔ مغل آن تمدن عالی ما را خراب و بخاك عدم برا بر کرد جهل جانشین آن گردید طبعاً سویهٔ اخلاقی هم در مملکت ما تنزل نموده و پس ازان تاریخ تا حالا دوباره ملت ما قدراست کرده نتوانستند؛ لهذا اگر بگوئیم آن تمدن بوجود جامعهٔ ملی و افراد لایق ما مربوط بود بعد از مرور آن زمانه ها دیگر افراد لایق نیز پیدا کرده و جامعهٔ ملی ما هم تکثر و اجتماع ثانی بهم رسانید ! همچنان ثروت ها و سرمایه های قدرتی خاك ما بطوریکه آن زمان قابل و مستعد بود بعد ازان و امروز هم دارای آن استعداد و قابلیت میباشد کذا اگر شاهانی را از قبیل غزنوی ها و غوری ها فاقد گردیدیم بجای آنها شاهان بزرگ و با عزمی از قبیل غلجائیها و درانی ها پیدا کردیم که هر کدام آنها در کشور کشائی و وطن دوستی کمتر از اسلاف خود نبودند ولی باین همه مراتب تمدن عصر غزنوی و غوری دوباره دستگیری برای ما نکرد .\nچرا ؟ برای اینکه پس از ان تاریخ نه زمامداران امور کشور نه پیشوایان ملی نه جامعه ما هیچکدام در فکر تشکیلات عرفانی عصر غزنوی ها و غوری ها نیفتاده و آن علوم و معارف را دوباره بمملکت معرفی و تأسیس کرده نتوانستند ، ملت ما در تاریکی جهل مانده بمعایب اخلاقی و نواقص زندگانی خود نمیدانستند و صرف اگر گاهی بفتوحات مثل زمان غلجائی ها و درانی ها موفق شده اند آن موفقیت ها در سایه نیروی بازو و لیاقت قایدین آنها بوده است پس باید اذعان نمود که اسرار ترقی ملل تاریخی همه در دست معجزه نمای علم و وسیله یگانه پیشرفت اقوام جهان تماما در سائقه علم بوده است امروز هم علم است که آمید عا را تثبیت کرده و قسمت عمدهٔ بشریت را بمدارج عالیه زندگانی رسانیده است .\nدانایان رموز اجتماعی میگویند : عقل بی علم ماشین بی بخار است ؟ یعنی عقل و استعداد فطرت را ، علم بکار می اندازد و بغیر آن عقل و حواس جز سکوت یا سرگردانی کاری نمیتواند بکنند .\nمقدس ترین هادئیکه قبلا ما را از فضیلت و مؤثرات علمی در مورد تکامل ما خبر داده\n\n590","chars":1781,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/01718.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/1718","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/1718","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}