{"book":"adl0977","page":48,"text":"(٤٥)\n\nآمو\n\nمسیر کوهی تنگی طی میکند که از عکس صدای آن در تمام دره شنیده میشود بعد از (تت) وادی در یا باز وسعت پیدا میکند و سواحل دریا با بیشه های انبوه که آشیانهای طیور و حیوانات وحشی را تشکیل میدهد مملو میگردد.\n\nاکثری از معاونین این دریا آبهای خود را از سلسله کوه هندوکش میگیرند موقع مهم آب خیزی و فعالیت دریا در ماه (ثور و جوزا) وقتیکه بخرو به گداز گذاشته و برفهای سنگین آب میشوند میباشد. درین وقت يك حجم زیاد آب از مجاری مختلفه جریان یافته و تعداد زیاد سنگ و یخ را با خود میگیرد و بچنان شدت جاری میباشد که قسمتهای پای آب و قابل عبور را مشکل و پر خطر میسازد و حتی دریا به اندازه پر آب میباشد که سواحل خود را شکستانده و وادیهای رامجاوز خود را پر سیل میسازد. در قلعه (خم) که شمالی ترین نقطه آن است در با بطرف غرب خم میشود و باز کمی بطرف جنوب و بعد تر کمی بطرف غرب به زاویه قائمه بمیلان عمومی کوهها بطرف میدان وسیع تر جریان می یابد. مناطقی که این دریا را احاطه کرده اند با قسمتهای متروکه دریا در حصص وادیهای علیا منظره های خوبی میداشته باشند. نظر به اعتدال آب و هوا که برای سبزیجات مساعد است اقسام زیاد میوه ها و نباتات نیز در ساحل آن زرع میشوند. در قسمت قطغن و رستاق دریا سواحل کوهستانی نداشته و در يك میدان هموار جریان دارد و گیاهای زیادی در دور و کنار آن میروید کولاب، سرخاب، کافرستان، سرخل دربان، به ساحل راست آمو واقع بوده و در ساحل چپ آن در حصص بدخشان و قطغن، کوکچه قندز و آغه سرای از تلاقی به این دریای بزرگ دور هستند. بسیاری از دریاهای معاون پیش از اتصال یافتن به آمو بمصرف میرسند در قسمت وسطی و همچنین در حصص پائین دریا برای آبیاری استفاده میشود. باستثنای (پتياك) در دیگر قسمت ها کدام انحراف مهم آمو برای زراعت مفید نمیباشد.\n\nبستر دریای آمو پر از گل ولای عمیق است و چنین تخمین شده که بحدود (١٦٠٠٠٠٠٠) تن مواد مرسوبی بصورت دائم از آن عبور میکند که دلتای به دهانه آن تشکیل داده و هم سواحل آن را حاصل خیز میسازد. دریا اکثراً سیر خود را تغییر داده است چه در قرن (١٤) این دریا به جهیل کسپین میریخت.\n\nدریای آمو که در يك منطقه وسيع سرحد افغانستان و اتحاد شوروی را تشکیل میدهد در سال ١٣٢٥ هـ ش بموجب موافقت نامه جدید تجدید سرحدات خشك و آبی که در بین مملکتین","chars":1956,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0977/00048.jpg","first_page":1,"last_page":133,"title":"Qāmūs-i aʻlām-i jughrāfiyāʼī-i Afghānistān قاموس اعلام جغرافيائى افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0977/48","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0977/canvas/48","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0977/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0977_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}