{"book":"adl0977","page":46,"text":"( ٤٣ )\nآمو.\n\nثانیه دقیقه درجه\nآمو. طول البلد مشرقی ٠ ٠ ٧١\n٠ ١٥ ٦٦\nعرض البلد شمالی ٠ ٠ ٣٧\n٠ ٣٠ ٣٧\n\nدریای بزرگیست که در سر حد شمالی افغانستان واقع و از کلانترین دریاهای ایشیاء محسوب میشود - منابع آن در انچه واخان بوده و ابتداء از دو نهر خورد که یکی عبارت از پامیر و دیگر آن عبارت از آب واخان است تشکیل میشود و تقریبا تا فاصلة (٦٤٣) کیلو متر سرحد شمالی افغانستان را تشکیل داده و ببحیرة اراسیا روسی داخل و از آنجا عبور نموده بعد از طی (٢٢٥٣) کیلو متر فاصله ببحر اورال میریزد و از منابع فوقانی : (یت کی سر ) بنام (پنج) یا (آب پنج) یاد میشود ، سیر آن در ابتدا عمیق بوده و بعداً در چندین نقطه عریض شده میرود و پس از آنکه دهانة آن آهسته آهسته وسیع گشت قسمت های ریگی پیدا میکند که در امتداد سواحل آن بصورت توده ها موجود میباشد - گله های زیادی از طرف کوهستانات مرکزی بطرف وادی آمو باز شده و آبهای خود را باین دریا می ریزند در قسمت بالای (بگش) دریا وسیع شده و در آن چندین جزیره مانند نقطه های پراکنده دیده میشود دریا درین موضع قابل عبور میباشد .\nدر زمستان در جائیکه حرکت دریا بطی و کند است در نزديك اشكاشم يخ بندی در آن واقع میشود دریای پنج در پایان واخان به یزی بطرف شمال میرود و درین قسمت از ٨٠ تا ١٠٠ متر عریض میباشد در سیر پیشتر آن خصوصیت موضع تغییر بارزی ندارد بلکه يك وادی تنگی بوده و از هر دو طرف با کوه های بلند و برهنه محاط میباشد در مقابل قعله (بار پنج) جادة پامیر از طرف روسیه باین دریا ملاقی میشود - این دریا در قسمت شمال ولایت بدخشان حلقة بزرگی میسازد و بعداً وادی آن وسیع شده و کوهای محاط عقب میروند و دریا رفتار با عظمت میگیرد - در حالیکه سطح آن بحد اوسط باشد عرض آن از (٨٠٠) تا (١٢٠٠) متر میباشد خطوط ریگ به همراه دریا امتداد دارد که در بعضی قسمت ها با گیاها ونی ها و پته ها و درختها حاشیه دار میشود . نهر های چندی بغرض آبیاری نیز از آن جدا میشود و پس از آنکه دریای قندوز به آن یکجا میشود برای کشتی های تجارتی قابل راندن میباشد اما پلی","chars":1740,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0977/00046.jpg","first_page":1,"last_page":133,"title":"Qāmūs-i aʻlām-i jughrāfiyāʼī-i Afghānistān قاموس اعلام جغرافيائى افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0977/46","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0977/canvas/46","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0977/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0977_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}