{"book":"adl0971","page":18,"text":"(٧)\nنگارنده بقرار نوشته سرجان مالکم مؤرخ انگلیس که در باره احوالات ایران پرداخته است بغرض تثبیت عنوان وزیر مالیه وتعیین مقام آن در عهد سلاطین معظم سدوزائی افغان ومقائسه با تشکیل ممالك همجوار وسلطنت های همعصر آن می پردازم زیرا که در عهدسلطنت اعلیحضرت احمدشاه کبیر به لقب خان علوم ؛ خان ملاخان [١] قاضی القضات، شیخ الاسلام ـ صدرالصدور مدارالمهام امین محکمه معادل وزیر عدلیه در امروز شناخته نشدودر نقشه شهر احمد شاهی قندهار که اثر مستند وماخذ خیلی معتبر است جز عمارت دیوان اعلی و دفتر خانه خاص که دارالتحریر شاهی آنوقت بود منزلی بنام محکمه و یا با صطلاح آنوقت قاضی خانه ملاحظه نشد اصح روایت اینستکه امور وزارت عدلیه جزء تشکیل دیوای اعلی مملکت بود که اموروزارت عدلیه دربارۀ وظائف وزارت داخله و گمرك و تجارت مثل سائر امور محاسبات دولت در تحت اثر شخص دیوان بیگی و دیوان اعلی [وزارت مالیه وعد لیه] قرار داشت وسرجان مالكم علاوه می کند که معاملات قتل اشخاص که قبل به پادشاه تعلق داشت بعداً بو کالت پادشاه شخص دیگری که اجرا می نمودلقب او دیوان بیگی بود یعنی قوه اجرائیه وجزائیه بیرون از دیوان اعلی وبرون از اقتدار دیوان بیگی نبود هیچ فرمان\n(١) درعصر اعلیحضرت دوست محمدخان وبعد از ان همین لقب خان ملاخان وخان علوم در مملکت رواج داشت مثلا ملا محمد سعید خان بارکزائی از عصر شاه محمودسدوزائی تا اینوقت بحیث قاضی القضاة وخان علوم شهرت داشت وبعد از وی قاضی عبدالرحمن خان خان علوم مقرر گردید وپسرش قاضی عبدالسلام خان قاضی قندهار بود و بعد ازوی قاضی سعدالدین خان بن قاضی عبدالرحمن خان بقضای قندهار مقرر شد.","chars":1388,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0971/00018.jpg","first_page":1,"last_page":103,"title":"Taz̲kār-i dīvān-i humāyūn-i ʻala, yā, Vizārat-i Māliyah dar pīrāmūn-i dāstān-i tārīkhī-i istīfā-i mamālik-i maḥrūsah تذکار ديوان همايون اعلى ىا وزارت ماليه در پيرامون داستان تاريخى استيفا ممالک محروسه","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0971/18","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0971/canvas/18","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0971/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0971_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}