{"book":"adl0967","page":297,"text":"( ٢٧٦ )\n\nاسم «وانگوهی دیتیا» مرکب از دو کلمه است . «وانگوهی» اصلاً نام\nرودخانه و «دیتیا» به معنی قانون میباشد و بصورت اصطلاحی از آن این معنی\nکشیده میشود که در جوار آن قانون و آئینی بمیان آمده است که عبارت از\nآئین زرتشتری باشد . این رود خانۀ «وانگوهی دیتیا» طوریکه پیشتر اشاره\nشد در بندهش بنام «دائی تیك» ذکر شده و چنین تذکار رفته که :\n«رودخانۀ دائی تیك از «اران وج» آمده از میان کهستانات\nمیگذرد» . با تدقیقاتی که شده واکثراً احتمالات آنرا تائید میکند\nرودخانۀ «وانگوهی دیتیا» عبارت از «رودخانۀ اکسوس» یا امو دریا است زیرا\nتا عصر ساسانی هم کلمۀ «وانگوهی» که درین اسم داخل است بشکل پهلوی خود\n«وه Veh» در مورد اکسوس اطلاق میشد و ( وه ) به شهادت بندهش\n( ٢٣ و ٢٢ و XX ) و نویسندگان ارمنی و چینی نام این رو دخانه بود (١)\nگمان غالب برین است که رودخانۀ «دائی تیك» متذکرۀ بندهش و\n«وانگوهی دیتیا» متذکرۀ اوستا یکچیز و عبارت از رود خانۀ آمو باشد .\n\nرودخانۀ دومی که بنام «دراگا» در بندهش یاد شد، زرافشان یا به احتمال\nقوی تر رودخانۀ سر دریا میباشد که سرپرسی سایکس آنرا ارانك Arang\nخوانده و گوید( ٢ ): «راجع به خانۀ اصلی آریائی جرو بحث زیادی شده حال\nآنکه روایات آنها واضح از «اران وج» صحبت میکند. این قطعه زمین بین دو\nرودخانه «واهی دیتیا» Vahi-Datya و «ارانک» واقع بود و اینها نامهای\nقدیم رودخانۀ اکسوس و ایگزارت میباشد» .\n\nقرار تحقیقات «کایگر» جرمنی و کشفیاتی که علمای روسی درین سالهای\nاخیر در «تلی برزو» نزديك سمر قند نموده اند معلوم میشود که «آریانم ویجه»\n\n( ١ ) بقیۀ نوته ٤ صفحه ٥ جلد دوم ترجمه زند اوستا به فرانسه ( ١٨٩٢ ) ( ٢ ) تاریخ افغانستان\nجلد اول صفحه ٣٤","chars":1450,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0967/00297.jpg","first_page":1,"last_page":1363,"title":"Tārīkh-i Afghānistān تارىخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0967/297","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0967/canvas/297","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0967/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0967_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}