{"book":"adl0967","page":176,"text":"( ١٠٥)\n\nحیات قدیم ویدی و اوستائی خود در آریانا بخوبی میشناخته و در ادبیات و آئین و رسومات حیات اجتماعی آنها رول مهمی بازی کرده است .\n«سر اورل استن» مدقق و جهان گرد معروف انگلیس تحت عنوان «افدرا» و نبات هوم و سوما مقالۀ مفصل در اطراف این گیاه نوشته (۱) و اظهار میدارد که گیاه هوما و سوما که در الحال هم پارسی‌های هند استعمال میکنند نباتی‌از خانوادۀ «افدرا Ephedra» یا «افدرا فولیا تا Ephedra foliata» است در همین مقاله تذکار رفته که داکتر «تی تی شن» که در هیئت تحدید سرحدات افغانی شامل بود در طی راپورتی اظهار نموده که Ephedrapaclyclada در درۀ هری رود و بادغیس هرات بنام هوم Hum هو ما Huma و يهما Yehma معروف است و از بلوچستان گرفته تا درۀ هری رود و بادغیس در اراضی سنگلاخ و ریگی میروید . قرار نظریه داکتر موصوف این گیاه بنام « هوم بندك Hum-i-bandak هم یادمیشود «سر اورل استن» به تائید نظریۀ داکتر «تی تی شن» اظهار میکند که در مسافرتی که در ١٩١٥ در امتداد سرحد افغانی و فارس نمودم به گیاهی بر خوردم که اهالی بنام « هوم Hum » یاد میکردند «سر اورل استن» بعد ازین بیانات اظهار میدارد که این «افدرا» همان «هوما» یا «سومائی» است که در متن اوستا و سرود ریگ وید بکرات ذکر شده آنگاه به تائید نگارشات اوستا یکه یکه کوهای افغانستان را به رنگی که مختصر آ پیشتر ذکر شد نام می برد و از روی رهایش آریائی‌ها در دامنه‌های جنوب هندوکش و دره‌های (سپین غر) به صورت قطعی ثابت میکند که گیاه سوما یا هوما به شهادت کتب قدیمه و تحقیقات جدیده نباتی بود که در سر زمین افغانستان میروئید و هنوز هم میروید .\nساختن مشروب سوما: قراریکه ادبیات قدیم کشور ما «ریگ وید به پیرایه های\n\n(۱) این مقاله در صفحه ٥١٠ تا ٥١٤ مجله ذیل نشر شده است :\nBulletin of the School of Oriental Studies Volume VI Part 2","chars":1563,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0967/00176.jpg","first_page":1,"last_page":1363,"title":"Tārīkh-i Afghānistān تارىخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0967/176","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0967/canvas/176","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0967/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0967_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}