{"book":"adl0967","page":163,"text":"( ١٤٢ )\n\nفضا آنها را تهدید می نمود ، ظلمت خوف انگیز شب چون فرا میرسید طبعاً\nایشان را افسرده می ساخت و باز دمیدن صبح ، سپیدۀ شفق ، طلوع آفتاب\nوحرارت منفعت بخش آن روح تازۀ در ایشان دمیده افکار سیاهی را که از\nتهدید شب عائد شده بود درو می نمود بهمین نوع مناظر بدیع و شگفت آور طبیعت\nو تغیرات دائمی صحنۀ آن دائماً ایشان را بخود مشغول ساخته یکنوع جذبه\nدر آنها تولید میکرد چنانچه همین جذبه است که آهسته آهسته نزد آریائی ها\nدر مراتب اولی حیات انبساط یافته شکلی بخود گرفت که آن را میتوان «احترام\nعناصر طبیعی» خواند . دین آریائی مربوط مظاهر طبیعی بود و امید استفاده\nاز عناصر و ترس از آن طبعاً ایشان را مربوط به طبیعت ساخته آهسته آهسته\nآنها را اول به احترام و باز به تمجید و توصیف قوای طبیعی و ادار ساخت\nواز همین جا است که مرحله دومی در سیر مراتب مذهبی آریائی بمیان آمد\nو ازان پایان تر صحبت خواهیم کرد.\n\nپیشتر گفتیم که از سرود ویدی نمیتوان به آسانی دین آریاها را به معنی اصل\nکلمه شرح داد . این موضوع اگرچه شرح و بسط زیاد میخواهد ولی بازهم به\nچند کلمه ئی میتوان گفت که سرود ویدی با وجودیکه در اثر احتیاج مبرم مذهبی\nبمیان آمده واجد قوانین و نظام واصول و اساس وفروعات و مراسم مشخص يك\nدیانت معین نیست. بعضی از مدققین به این موضوع اشاره میکنند که در سرودها\nآثار دیانت های مختلف دوره های قبل التاریخ آریائی تاثیر افکنده و بصورت\nپراگنده مظاهر آنها معلوم میشود . روی همرفته در دیانت آریائی در عصر ویدی\nمخصوصاً در عصر «ریگ وید» یکعده قوای سری مظاهر عناصر طبیعی بنام های\n«وارونا» (آسمان پرستاره) ، اندرا (رب نوع رعد و جنگ) ، سوریا\nمیترا (مهر، آفتاب) ، اگنی (آتش) ، سوما (مشروبی که از گیاه کوهی و شیر\nو عسل ساخته میشد) ماروت (باد) ، آسمان ، زمین ، شفق ، شب ، روز، ستارۀ","chars":1546,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0967/00163.jpg","first_page":1,"last_page":1363,"title":"Tārīkh-i Afghānistān تارىخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0967/163","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0967/canvas/163","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0967/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0967_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}