{"book":"adl0967","page":1027,"text":"( ٤٤٢ )\nوجه تسمية يفتلی : يفتلی ها کسانی اند که بین سال های ٣٨٥ و ٤٢٠ در\nباختر ظهور و برای تشکیل دولت مقتدری در آریانا قدم افراشتند ، این\nقوم را مقدم بر همه چینی ها و از روی معلومات آنها بیزانتی ها ، فارسی ها ،\nو آخر از همه هندی ها و عرب ها شناخته و هر کدام به لهجه و زبان خود\nایشان را بنامی مسمی کرده اند که اگر خوب دقت شود ریشه همۀ\nآن يك چيز است .\nمنابع چینی پیش از قرن پنجم مسیحی ایشان را بنام « هوا » Hoa یا\n« هواتون Hoa- tun ( ١ ) و بعد از تشکیل سلطنت بنام « يتا » Yeta یا\n« ايتا » Epta شناخته اند و حتی دقیق تر هم میتوان گفت که در ايالت\nكانتون چین به اسم « يپتات » Yiptat و در کوریا به نام « یوپ تل »\nYeptal معروف بودند ( ٢ )\nنویسندگان بیزانس ، یفتلی ها را طبق لهجه و رسم الخط خود شان بصورت\nمختلف « افتهالی توی » ، « اوتهالی توی » ، « نفتهالی توی » ، « ابدلوی »\nمیشناختند ولی در مورد شکل کلمه چهارمی دایرة المعارف بريتانيكا علاوه\nمیکند که کوشش مستقلی است که صورت نام اصلی را که محتملاً « ايتل »\nAptl يا « هيتل » Haptal بوده معرفی نماید ، حرف ( ن ) در اول کلمه\nسوم اشتباه صریح است ( ٣ ) منابع بیزانس در بعض موارد از آنها به نام های\n«لیکوی» «اونوی» «خونوی» هم اسم برده است. بعد از چین و بیزانس نوبت به فارسی ها\nمیرسد و ایشان يفتلی ها را «هيطال» خوانده اند . عرب ها این کلمه را از ایشان گرفته\nبصورت عين« هيطل» يابا تغییر(ی) به (ب) « هبطل » ضبط و به اصول زبان عرب\n(١) دايرة المعارف بريتانيكا طبع چهاردهم جلد هشتم صفحه ٦٤٦ (٢) هزار سال تاتار\nتالیف پار کر صفحه ١٢٤ (٣) دايرة المعارف بريتانيكا صفحه ٦٤٦ (٤) دايرة المعارف\nبريتانيكا ماده افتاليت يا هن سفيد .","chars":1455,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0967/01027.jpg","first_page":1,"last_page":1363,"title":"Tārīkh-i Afghānistān تارىخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0967/1027","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0967/canvas/1027","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0967/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0967_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}