{"book":"adl0964","page":92,"text":"فصل اول\nنظریات زمانشاه\nدربارهٔ\nملا فیض الله خان قاضی القضاة\nسلاطین عظیم الشان را عادتی هست وقتی بر تخت سلطنت اجلاس می کنند سیاست\nسلطنت گذشته را خواه مربوط بفامیل خودش و یا غیر آن باشد نقائص آنرا تحت نظارت\nگرفته صورت انعکاسات را در سیاست عصر خویش مورد تحقیق و مطالعه قرار دادن میخواهند\nو قراریکه تاریخ ممالک اسلام نشان میدهد این رویه از بسیار زمان معمول بوده وحقیقتاً\nبرای پیشبرد مقاصد سلاطین این سنجش خالی از انتفاع نبوده و نمیباشد .\nدر تشکیل کابینهٔ عصر اعلیحضرت تیمورشاه از این اسم و عنوان تذکر دادیم :\nملافیض الله خان قوم دولت شاهی که در علوم عربی معلم اعلیحضرت تیمورشاه و در زمان\nحکومت او بدارالسلطنهٔ هرات قاضی محکمهٔ شرعیهٔ آنجا بود . بجائزهٔ خدمات خویش که\nدر هنگام سلطنت اعلیحضرت تیمور شاه رتبهٔ قاضی القضاة و اداره اش (مدارالمهام شرعیه)\nعنوان یافت و در امور سلطنت او حیثیت مستشار شرعی سلطنتی را نیز حائز و در بعضی\nموارد دیگر سوای اصل وظیفه دخالت میکرد . زمانشاه که از دربار پدر خویش تجربهٔ\nبسیار کافی حاصل کرده بود نقص ورزاند افکار سیاسی ارکان سلطنت پدر نامورش\nرا قابل تایید و بعضاً نظریات سوء دیگران را باعث تردید میدانست و دو چیزی را که زمانشاه\nطرف غور و مداقه قرار داد اینکه بعضی خاندانهای انزوا گرفتهٔ قوم درانی را در امور\nسلطنت دخیل و شریک دانستن و دوم کسان باعاقبت اندیش را از صحنهٔ اقتدار سلطنت\nبدر کردن منظور خاطر بود در روز جلوس سلطنت زمانشاه ملا فیض الله خان قاضی القضاة\nدر قطار طرفداران زمانشاه کوشش داشت تا شهزادهٔ موصوف بامر خطیر سلطنت انتخاب\nگردد زمانشاه در روزهای اولی که بجشن یا شکوه سلطان را بدارالسلطنه کابل بمناسبت\nجلوس خود برپا کرد گویا محفلی بود که برای اعطای مکافات و مجازات اعاظم و ارکان\nسلطنت و صاحبمنصبان عسکری و کشوری انعقاد یافته بود و از شخصیتهای بزرگ آنروز\nکسی که بر مرام خاطر فائز نگشت نخست شخص ملا فیض الله خان قاضی القضاة بود.\nقاضی القضاة آرزو داشت که از اثر دوام خدمت خود و این طرفداری که در مورد انتخاب\nشهزاده شاهزمان با مر خطیر سلطنت بکار برد باز بهمان عهده نائل آید . زمانشاه\nبجرم خون اسدالله خان مهمند او را بحبس زندان و ضبط جایداد حکم فرمود. قضایای ارسلاخان\nمهمند چنان است که مذکور بهمدستی فیض الله خان خلیل خیل مهمند در سال ۱۱۹۰ هـ ق\nخیال سؤقصد علیه اعلیحضرت تیمور شاه داشت . پس از قتل فیض الله خان خلیل\nاسد الله خان مشهور به ارسلا خان از بیم تیمور شاه اول بقوم خود پناه برد و سپس از خوف\nدستگیر شدن وضع کوه گردی اختیار کرد و اخیراً از تنگی معیشت براهزنی عادت گرفت","chars":2210,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0964/00092.jpg","first_page":1,"last_page":700,"title":"Durrat al-zamān fī tārīkh Shāh Zamān درت الزمان فى تاريخ شاه زمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0964/92","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0964/canvas/92","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0964/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0964_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}