{"book":"adl0964","page":415,"text":"٢٨٤\n\nفرمودند. در وقت سلطنت احمدشاه و تیمورشاه داروغه دیوان انشا، منشی باشی یاد میشد و کلمات منشی الممالک، منشی الممالک دبیر اعظم، مدبر الملک، زبده نویس، منشی خاصه، سردبیر، سردفتر انشا، مخصوص منشیهای مشهور و ممتازی که حائز مقام و القاب فوق میبود خطاب میشد و در پیشانی فرمانهائی که بنام اوشان شرف اصدار مییافت با القاب عالیحضرت درایت و کیاست مآب مخاطب میگردیدند و در روز بار عام در پیشگاه تختگاه شاهنشاه از وقائع خوان و وقائع نگاران بیشتر موقع نشیمن داشت تسوید فرامینی را که شرف انفاذ مییافت بر عهده خویش میداشتند و از آژ آغاز تا انجام این شعبه جزء دیوان اعلی سلطنت و گاهی بصورت نیم مستقل تحت اثر شهنشاه و وزیر دیوان اعلی اداره میشد اشخاص مشخصی که درین رشته دو قطار انشاء پردازان از دیگر نویسنده گان و حضور نویسان سبقت می جستند و از رقم پردازان درجه اول مملکت محسوب میگردیدند آن کسان که در فن سیاق و انشای پردازی و فرمان نویسی و تاریخ نویسی و وقائع نگاری اختصاص بسزا میداشتند و یا باصطلاح آنروز [ملفوفه جات مکتوبه و مرموزه و معاهدات سیاسیه و مکاتبات مخصوصه] که در حال توسط شعبات سیاسی وزارت امور خارجه و دارالتحریر شاهی آجراء میشود آنوقت بطور کامل بداروغه اخبار ممالک محروسه و شخص منشی باشی و منشی خاصه به دیوان رسائل تعلق داشت و حتی انشاء پردازان و وزیغه و بیانجی برا از فرط ادب پروری و نوازش یکسان آن گروه که میخواستند حق اختصاص و امتیاز قلمی قائل شوند در تعلیقچههای رسمی بلفظ [جواهر فروش بازار معانی] مخاطب میساختند.\n\nاز نویسنده گان اول دوره احمدشاه دردران عبدالله خان پوپلزائی دیوان بیگی و شاه پسند خان اسحق زائی میرزا باشی و میرزا احمد خان درانی و مولوی محمد غوث خان تر کما ن ملا باشی و قاضی محمد ادریس خان و مولانا فضل احمد خان و مولانا فیض الدین خا ن و میرزا محمود خان و میرزا اسمعیل خان و میرزا غلام علی خان و میرزا فتح الله خان و میرزا هاشم خان و نور محمد خان ملقب به شاه نواز خان و گل محمد خان عبدالعلی خان و میرزا امان الله خان و صفی الله خان و میرزا محسن خان اند که از اجل اعلما و مشاهیر نویسنده گان مردم افغان دران روز بشمار میرفتند و عهدههای خطیر نویسنده گی بایشان مفوض شده بود.\n\nمیرزا عبدالهادی موسوی لاوی متخلص به عشرت [شخصی که در سال ١١٧٤ هـ ق از حضور اعلیحضرت احمدشاه غازی برتبه منشی باشی نائل شده است در میان منشیا ن و نویسنده گان مردم فارسی نژاد این افراد آن جماعت است که اشارت بیکی از نسخ خطی شاگردی میرزا مهدی استرآبادی انشاء پرداز معروف نیز امتیاز دریافته است.\n\nو از اینکه معاصرانه جای شبهه نیست و مذکور درمیان رفقای همعصر خویش مثل میرزا الله ویردی شاملو متخلص به حیرت و مرزا مهر علی خان عرب خزیمه و میرزا عبدالغفار سبقت جسته و در آثار نظم و نثر اقتدار کاملی داشته و چون از مردمان موسویه صفویه و از دولتخواهان نادری بود پس از تاریخ قتل نادر شاه افشار بدیگر سوروی امید و التجا نداشته در آغاز سال ١١٦١ هـ ق در ظل حمایت و عاطفت اعلیحضرت احمد شاه غازی توسل جست و از حضور","chars":2587,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0964/00415.jpg","first_page":1,"last_page":700,"title":"Durrat al-zamān fī tārīkh Shāh Zamān درت الزمان فى تاريخ شاه زمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0964/415","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0964/canvas/415","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0964/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0964_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}