{"book":"adl0959","page":84,"text":"(۷۷)\n\nکه بزرگترین فرزندان امیر کبیر باشد و عمری بسلطنت بگذراند و چندین تجربه های\nدنیا را ملاحظه کرده باشد خصوص در ینوقت که لشکربیگانه به نفس ولایت ترکستان رسیده\nو استقامت دارد و خود سردار مذکور بلشکر دشمن گویا اسیر باشد و دست ستیز نداشته باشد\nو اختیار از دست رفته باشد بکدام عقل خط و مهر بفرزند خورد سال خود می‌نویسد و اختیار\nجنگ و مقدمه بوی میدهد هرگاه از ابتدا شورش میکردند جایز بود زیرا که لشکر و کشور\nداشتند فاتح میکردند و خواه شکست می‌یافتند اکنون که از همه اختیار خارج شدند چگونه\nعقل تقاضا میکند لاکن از دوشق خارج نیست یکی از فتنه انگیزان ترکستان خواهد بود\nزیرا که سردار محمد اسلم خان و محمد حسین خان از زمانی که از هرات فرار شده وارد\nترکستان شدند و مدتی فتنه انگیزی و غمازی بکار بردند سردار کلان بسخن شان التفات\nنکرد بلکه سردار محمد اسلم خان را از حضور خود براند ممکن است که سردار\nعبدالرحمن خان را که خورد سال بود با خود همدست کرده بهر عنوان که توا نستند مهر\nسردار کلان را سفیده مهر گرفتند و در ینوقت بکار بردند تا فتنه خوابیده را بیدار کردند\nو مقصد شان که نفاق اندازی بود حاصل کردند و سلطنت را برباد دادند دوم از خدمتكاران\nمعتبر ترکستان که سالها از دولت ترکستان بعیش و عشرت میگذراندند لاکن در اصل وابسته\nنفاق بودند و شیوهٔ غماق بکار میبردند چنانچه این رفتار در جمیع دربار افغانستان رواج داشت\nمی شود که بکید کیادان و بشیر ین زبانی غمازان و فتنه انگیزان\nدر جاده نوك حرامان قرار یافته مهر ساختگی کرده بودند و بمهر سردار محمد افضل خان\nمطابق نموده باشند در ینوقت سردار کلان بیگفته اوشان عمل نکرد کیا دان کننده\nکار باتفاق همدیگر فتنه انگیزی بکار بردند و دولت بزرگی را برباد دادند لاکن\nخود را شرمنده دو جهانی ساختند البته از رتبه بزرگی هم افتادند قصه کوتاه هیچ\nکسی تیشه به پای خویش نزده و راجع بخرابی خود نشده بازهم خداوند عالم بهتر میداند\nچیزیکه عقل تقاضا کرده تحریر کردم اما تقدیمات ازلی ما سوای عقل است چنانچه\nاستاد می فرماید مثنوی :\n\nگرشود ذرات عالم پیچ پیچ\nچون قضا بیرون کند از چرخ سر\nماهیان افتد از دریا بیرون\nاین قضا بادیست سخت و تند خو\n\nبا قضای ایزدی هیچ اند هیچ\nعاقلان گردند جمله کور و کر\nدام گیرد مرغ پران را زبون\nخلق چون خس عاجزاندر پیش او\n\nمختصر كلام اینقدر سخن ازین فقره تحریر شد بازهم الغیب عندالله خداوند عالم\nدانا و بیناست و نیکو از ضمیر بندگان خود میداند اکنون باز گردیم سر مطلب واز\nاصل مدعا سخن رانیم بهرحال چون عریضه سردار محمد عثمان خان معہ شخص محرم سردار\nعبدالرحمن خان و خط دست آویز بحضور سرکار عدالت گستر در تاشقرغان رسید و\nاز حضور فیض ظهور گزارش یافت آتش غضب در کانون سینه شعله زدن گرفت و لرزه\nدر اندام مبارك افتاده و چنان غضبناك شد که کسی در مجلس بحضورشان یارای کلام\nنداشت و همه چون نقش دیوار بیحس و حرکت بودند بعد از زمان طویل سردار سلطان","chars":2464,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0959/00084.jpg","first_page":1,"last_page":469,"title":"Pādishāhān-i mutaʼakhkhir-i Afghānistān پادشاهان متأخر افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0959/84","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0959/canvas/84","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0959/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0959_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}