{"book":"adl0959","page":408,"text":"پادشاهان متأخر (۱۳۲)\n\nیا آب‌ها جاری دیگر علاجی ندارد بنابران امر کردند که شب و روز اوقات شاهزاده والا گهر بتماشای گل وریاحین وساز وسرود بگذارد وغباری از کدورت پیرامون خاطر آن شاهزاده خدایگان ننگردد و یکجا برقرار نباشد و گردش بدارد و شب و روز را بساز و آواز وصحبت‌های شیرین و سخن‌های دلربا که سراسر خنده و ذوق و شوق باشد بسر برد و اشخاصی که بحضور مامورند مردمان باشند که دقیقه شناس و رموزفهم وشیرین زبان و لطیفه گوی و بزم آراء که شب و روز خاطرعاطر شاهزاده والاجاه را بطرز دلخواه مایل بخود دارند مقصد لحظه بلحظه گفتارهای ترونازه که سراسر شوخی و لطیفه باشد بیان دارد امید است که بفضل خداوند و اقبال پادشاه عادل کدورت و خفقان از طبیعت مبارکشان برطرف شده فرحت وخوشی حاصل گردد اما از تقدیرات ازلی غافل ماندند و خواستند که رد تقدیر را بتدبیر بدارند لکن این خیال است و محال است و جنون\nچنانچه فرموده استاد است :\nگر شود ذرات عالم پیچ پیچ\nیقضای ایزیدی هیچ اند هیچ\nچون قضاء بیرون کند از چرخ سر\nعاقلان گردند جمله کور و کر\nاین قضا با دیست سخت و تند خو\nخلق چون خس عاجز اندر پیش او\nخلاصة سخن هرچند محرر کتاب میخواهد که سخن مختصر تحریر شود نمی شود و می تراود و بخاطر میرسد باوجودی که چندین کوشش‌های که باعث تطویل کلام است از دل بدر می‌شود و توقف میدارم .\nچنانچه شاعر میگوید\nمی‌تراود چکتم آنچه در آبند منست\nبهر حال تا اینکه کوششهای حکمای افغانسان که هر کدام خود را در حکم حکمت اطبا سر آمد زمان می‌دانستند و مشهور آفاق بودند ومعالجه های داکتر انگلیس که در کار شناخت مرض گوی مراد از میدان حکمای اروپا برده بود تدمر یک خود را سر آمد ملل نصارا میگفتند در معالجه مرض شهزاده خداجوی ولی عهد پادشاه افغانستان متحیر ماندند وبغم فرو رفتند زیرا که هر قدرا معالجه کردند و مطابق بمرض دواز دادند از تقدیرات ازلی که چون و چرا را دران مدخلی نیست برعکس می‌افتاد ومعالجه بضد مرض نتیجه می‌بخشید عاقبت جمع اطباء وحکماء و داکترها به اتفاق دست از معالجه کشیدند و باتفاق بحضور بندگان اقدس بواسطة شخص ثقه‌رس موقع شناس رموز فهم عریضه فرستادند ومرض شهزاده را حواله به تقدیر نمودند سرکار خدا شناش صاف اعتقاد صافی دل فرمان تسلی به جهته اطباء کل از اسلام و کفر وغیره فرستاد امر فرمودند که معالجه نکنید و بخدا وتذکر پروردیم که خلق کننده مخلوق است واگذارید و سیرد کنید آنچیزی که رضای خداوندی باشد قبول است و جای شکر است وصبر وشکیبائی سزاوار بندگان است لاكن يك هفته دیگر به تماشای گل وسبزه و آبهای جاری و غیره طبیعت فرزندم را خوش بگذرانید و پرهیز هم ندهید و یومیه باحوالش ملاحظه کنید که چگونه تفاوت می یابد و بعد ازان حقیقت یومیه را کما حقه بدون کم وزیاد عریضه بدارید بعد از","chars":2324,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0959/00408.jpg","first_page":1,"last_page":469,"title":"Pādishāhān-i mutaʼakhkhir-i Afghānistān پادشاهان متأخر افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0959/408","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0959/canvas/408","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0959/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0959_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}