{"book":"adl0955","page":232,"text":"- ٢٢٩ -\n\nپاد شاهی از خدمت شخصی خورسند شده خلعتی بخشید . ساعتی بعد گفت . .\nچقدر ممنون شدی . ان شخص جواب داد که از شما کمتر. پاد شاه را این جواب خوشش\nنیامده از یسکه ان مرد عالم بود برای رفع انقباض خاطر گفت .. شما در مقام کریمید و با\nبخود\nحسن افتخار می بالید و من در مقام محتاجم با يك حال فقر تفوق می پیچم .\nاز تفصیلات فوق باید دانست که خلاصه میل اجتماعی استمدادی بوده که صاحب\nمیل بفعالیت ان مسعود می بوده است .\nچنانچه شاعر روح شناس اخلاقی بابا افضل کاشی در تقویت میل اجتماعی چنین گفته :\nبا خلق بخلق زندگانی میکن نیکی همیوقت تا توانی میکن\nکار همه کس را برار از دست زیان وانگه بنشین و کامرانی میکن\nدر باب تظاهر ا تمیل اجتماعی روحیون انقدر اثر منظوم ومنشور بوجود اورده اند که بیرون\nاز حیطه شمار است . میمانیه مال نظم نزایشان را در اشکال اتی جمع میکیم :\n(۱) الف انسان در حال ناکامی این میل اجتماعی همیشه مضطرب است . این است که گاه گاهی\nبوسیله های صنعی نیز حرارت این میل اجتماعی را تسکین میدهد . مثلا شخصی منفردا\nدر شب تاریک بطرفی میرود . تنهایی دهشتی در روح این شخص القا میکند. یا بخواندن\nدعائی اگر دیندار باشد ـــ به پناه ایزد متعال خود را انداخته بدفع تنهایی میکوشد و یا\nچند بیتی را بنا میکند بترنم کردن . یعنی از اواز خود رفیقی میتراشد . ( بطریق تـ بـيـيـــــر\nشخصیت که در اینده نزديك خواهید دید ) در سایه این رفیق صنعی ازاله دهشت مینماید\nکذا همین سبب است که در شبهای تاريك و یا نورانی بزرگران برای استا و یا تولیه کشی تنهایی\nخود را بغزل خوانی تلافی میکنند . کذا ما درها و یا پدرها وقتیکه تنها مشغول بکاری باشند\nخواه دوخت باشد و خواه دیگر کار با ترنم حزین ازاله دهشت تنهائی مینمایند . اگرچه این\nترنم معنی تنشط خاطر هم دارد لیکن با رفع دهشت ترکیب یافته است .\nبارها بنظر خورده است که شخصی در مجلس بیگانگان افتاده از تنهائی دلگیر شد مبمعد\nدماغی در زبان موضوع بحث قیافت عادت وغیره حضار رشته اشتراکی پیدا کرده از میان ــ\nحاضرین رفیقی بدست اورده از دلتنگی برامده است چنانچه :\nصائب اصفهانی سه عصر سابقتر گفته :\nروشن شود چراغ دل ما ز یکدیگر چون رشته های شمع بهم زنده ایم ما\nاطفال بالعبت های خود چقدر صحبت های معصومانه و حیوانات با هم نوعان خود چگونه\nالفت های ابتدائی دارند که هر روز مشهود است .\nانسان های قدیم ازدواج را از غریزه و ایتلاف بنوع را از همین میل مشهور کرده اند\nجدائی وحشت است . وحشت موجب فلاکت چه از همین میل است که انسان مدنی بالطبع\nو یا حیوان اجتماعی است . خلاصه هجران ناکامی همین الفت و وصل کامیابی این میل است\nاین است که بیدل ع بضمین معنی تجاهل عارف کرده است :","chars":2265,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0955/00232.jpg","first_page":1,"last_page":438,"title":"Ḥabīb al-Islām حبيب الاسلام","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0955/232","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0955/canvas/232","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0955/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0955_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}