{"book":"adl0941","page":322,"text":"۳۱۷\n\nنمرده برادر این اقوام میباشند»\nبهرحال ما در خصوص این مسئله فیصله خود صادر نمیکنیم . عقیده\nپیر صحیح باشد یا غلط مگر خیام باین عقیده گرویده بود چنانچه میگوید:\nایزد خواست انچه من خواسته ام کی کرد و راست انچه من خواسته ام\nگر بست صواب انچه او خواسته است بس جمله خطا ست آنچه من خواسته ام\nنقشی است که بر وجود ما ریخته صد بوالعجبی ز ما برانگیخته\nمن زان به ازین نمیتوانم بودن کز بوته چنین مرا فرو ریخته\nاز آب و گلم سرشته من چه کنم وین پشم قصور رشته من چه کنم\n\nاز بیان مؤلف معلوم شد که خودش جبریه بوده نیز دعوی میکند که خیام و حافظ هم بهمین عقیده داشته اند\nبلکه اشاعره هم اگرچه اوشان بزبان نمیگویند مگر فکرأ موافق جبریه میباشند . در فکر ما این دعوۀ\nمؤلف التفسیر عقیده جبریه که کرده بود و خطاست در حقیقت این مسئله ایست که پیش روی عقل سلیم\nدو مرتبه موجود پیدا میشند: یک بی اختیاری که در جمادات مشاهد میشود: دیگر قدرت و اختیار که در حشرات\nحق تعالی مفهوم میگردد : مرتبه اول را جبر و ثانی را اختیار مطلق مینامند . حالا در خصوص انسان\nبحث است که ازین دو مرتبه کدامش با و حاصل است فرقه جبریه او را بی اختیار میگویند و قدریه\nمختار کامل و بی اشاعره یک مسلک در میانه را که واقع است گرفته اند که آدمی نه بمثل سنگ بی اختیار\nو نه مانند حق تعالی مختار است. بلکه یک اختیار و اراده دارد که او را از سنگ که غیر ذی روح\nهستند امتیاز میدهد ولی بدرجه اختیارات مطلقه خداوندے هم نمیرساند عقیده\nاهل سنت و جماعت همین است. وقتیکه این طائفه از قدرت حق بحث میرانند البته\nبمقابله آن قدرت انسانی را بی اثر و محسوس میدانند. وقتیکه از جبر و جماد حرف میگوید بمقابله\nآن انسان را صاحب قدرت و حرکت و اختیار مشاهده میکند لہذا کلامہائیکہ در قدر قدرت قدر\nمطلق صادر شده اند ازان بر جبر و بی اختیاری انسان استدلال نمودن بالکل خطاست نعوذ بالله\nموثر در انفسنا فقط (منصور مترجم ) .","chars":1631,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0941/00322.jpg","first_page":1,"last_page":457,"title":"Shiʻr al-ʻajam az as̲ar-i ʻulāmah-ʼi marḥūm Shiblī Nuʻmānī ; tarjamah-i Manṣūr Anṣārī شعر العجم","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0941/322","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0941/canvas/322","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0941/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0941_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}