{"book":"adl0940","page":115,"text":"ترکستان\n۱۱۰\nو چندین رودها و کولهای دیگر عبارت است.\nبحر آرال - عالم مشهور جغرافی «بیرغ» دربارهٔ\nبحر آرال چنین تفتیشات کرده است: در زمانهای خیلی\nقدیم آب بحر خزر کاسته شده، سطحش پست گردید.\nولی بحر آرال سطح خود را محافظ مینمود. سبب این،\nآن بود که بحر آرال در زمانهای قدیم، بواسطهٔ گودی\n«ساری قامیش» و وادی «اوزبوی» (مجرای قدیمی\nاش) بحر خزر میریخت. چون بدریای آرال از نهرهای\nبزرگ، همچون (آمو دریا) و (سیر دریا) آب جاری شده\nاز وی با مجرای فوق الذکر به بحر خزر میریخت، لهذا\nآب بحر آرال مشور نبوده، شیرین بود و هم آرال سطح\nخود را محافظه میکرد. زمانی شد که مجرای ساری قامیش\nو اوزبوی با گل و ریگ پر شده، راه جریان آب را\nاز بحر آرال بدریای خزر مسدود نمود. در آن زمان،\nآرال بمانند کول بزرگ راکد شد و هم بقانون تبخر آب\nبحر آرال کم شده، شور گردید. جدا شدن بین بحر آرال\nو خزر تاریخاً معلوم نیست.","chars":780,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0940/00115.jpg","first_page":1,"last_page":383,"title":"Turkistān mutarjim Sayyid Riz̤ā ʻAlī Zādah ترکستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0940/115","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0940/canvas/115","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0940/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0940_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}