{"book":"adl0938","page":121,"text":"۱۱۴\nبشانشان میدهیم که از ضد کدام شی چه مراد است. یا دو چیز متضاد یکدیگر\nکی گفته میشوند. یاد باید داشت که برای اشیای متضاد بودن تقابله\nضروریست، و در دو چیز مقابله وقتی شده میتواند که در آنها فرق و مشاه\nهر دو موجود باشد. پس برای ظاهر کردن تضاد در اشیا محض فرق کفایت\nنمیکند. بلکه مشابهت هم ضروریست، مثلاً فرق یا تضاد یک نظاره را\nاز نظارۀ دیگر ظاهر کرده میتوانیم، یا فرق و تضاد یک آواز را از آواز دیگر،\nیک قسم روشنی را از روشنی دیگر، علیٰ هذا القیاس، لاکن اینطور کارهی نمیشود\nکه فرق یا تضاد نظاره همراه آواز، و از روشنی را همراه فلز ظاهر کرده بتوانیم\nیک اصول ترقی قوت حافظه اینست که هرگاه کدام خیال نو بپیشروی\nذهن بیاید، خیال متضاد آنهم که تجربه از اول معلوم باشد بهمانوقت بیاد میآید\nاین قانون ترقی قوت حافظه را قانون اضداد میگویند، برای تشریح این\nقانون امثلۀ ذیل بس خواهد کرد، مثلاً یک شخص دراز قدر او به خیال یک مرد\nپست قد هم می آید، و از خیال واقع شدن شمالاً و جنوباً سلسله کوهها، دنیای جدید\nخیال واقع شدن شرقاً و غرباً سلسله کوههای دنیای قدیم پیدا میشود.\nما برای شما شرایط عام دربارۀ دو کار بزرگ حافظه ذکر کرده ایم یعنی","chars":1019,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0938/00121.jpg","first_page":1,"last_page":719,"title":"ʻIlm al-taʻalīm عالم التعليم","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0938/121","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0938/canvas/121","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0938/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0938_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}