{"book":"adl0937","page":272,"text":"٢٦٣\n\nمثلاً یک معمار چون ارادۀ تعمیر یک خانه میکند اول در ذهنش نقشۀ آن\n\nکه امر خیالی و غیر مادی (یعنی عرض) است صورت میگیرد بعد از ان\n\nهمین عرض صورت یک خانۀ محسوس و مادی میگیرد\n\nدر فن عقائد یک شبهه ذکر میکنند که خوبی و بدیها انسان افعال اعراض بود\n\nکه فنا شدند حالا وجود یکیافتن شان محال است - در جواب این شبهه مولانای روم میفرماید\n\nاین عرضها نقل شد لون دگر حشر هر فانی بود کون دگر\n\nوقت حشر هر عرض را صورتیست صورت هر یک عرض را نقصیتیست\n\nتا مبدل گشت جوهر زین عرض چون ز پرهیزی که زائل شد مرض\n\nشرح صفحه ٢٦٣) معمار هنرمند هم عرض است و نه در ان چیزی تغیر شده و نه آن گوشت و چوب و کوته و بام دیوا گشته مبدل\n\nاین قسم لازم بود که عرضی لباس عرضیت خویش را گذاشته در خلعت جوهریت می در آمد - و آن درینجا نیست - علاوه ازین در حجر\n\nناقص با لفظ عرض که در کلام مولانا استعمال شده مراد ازان عرض نیست که در کلام فلاسفه و متکلمین قسم و مقابل\n\nجوهر است که این جوهر و عرض هر دو از اقسام موجود حادث اند - بلکه مطلب مولانا چنین معلوم میشود که وجود جمله کائنات\n\nعرض (یعنی بطریقۀ عروض) است - ذاتی نیست مظهر خیر و عطای دگر است اصلی و خانه زاد نیست، حادث است\n\nواجب نیست - اکنون این وصف عرضی مقابل وصف ذاتی می آید (و این عرضی را عرض هم میگویند) یعنی وجود دار\n\nصاف کائنات همه از پر تو وجود و صفات خانه زاد واجب بظهور پیوسته اند پس آن همه اعراض هستند که ازان جدا هم\n\nمیشوند نه اوصاف و وجه ذاتی که گاهی جدا نمی شود - در عالم اسباب مثال وصف ذاتی و خانه زاد نور آفتاب\n\nاست که از غیر حاصل نشده و مثال وصف عرضی نور ماهتاب و ستاره ها و ذره ها وغیره است که از آفتاب عاریتاً\n\nنور تابان خویش را حاصل کرده است\n\nلهذا مطلب اشعار این شد که اگر در اجزای عالم غور میکنی بویدا میگردد که وجودشان عرض است که از پرتو\n\nذاتی (وجود واجب) مظهر یافته است وقتی بود که شی مذکور هم نبود و باز وقتی می آید که اشیأ حیثیت دور میشود\n\nاگر چه ذکر خالی اش بر زبانها باشد - والله اعلم وعلمه اتم (انصاری)","chars":1735,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0937/00272.jpg","first_page":1,"last_page":287,"title":"Shiʻr al-ʻajam as̲ar-i ʻulāmah-ʼi marḥūm Shiblī Nuʻmānī ; tarjamah-i Manṣūr Anṣārī ; barā-yi istifādah-i muʻallimīn-i va mutaʻallimīn شعر العجم","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0937/272","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0937/canvas/272","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0937/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0937_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}