{"book":"adl0789","page":83,"text":"صفحه ٤ ( شماره ٥ ) جلد پنجم\n\nدر راه ایفای این وظایف الهیه اگر انسان با عزم و جزم ثبات و غیرت خواسته باشد بکوشد، در مده وقتی او قوتهای خارقه ی تعبیه گردیده که میتواند بوسیله آنها در فضای حقیقت پرواز نماید. با هزاران سالی که بشریت مراحل حیات را طی کرده، هنوز از مدرکات و استعدادات متعدده نهانی خویش، جز اندکی را کشف نکرده اند، و قسمت بزرگت الان تقدم های مدنی متعلق به عده و محل بوده است. بسا عواطف و مدرکات و حسیاتی که در نهاد بشر ودیعه ست، ولی تا حال بسنگ مشق و امتحان و محل احتكاك نگردیده اند، و لهذا برق های جلی و حقیقت از آنها نجهیده ست.\nاستكشافات این مدرکات نهایتیه در میان ملل عالم با نداره دارایی علوم آنها بعمل آمده ست، شك نيست ممالك متمدنه جهان امروز در صدد کشف مدرکات جدید تری و مجهول تری در نفوس خود ها هستند. ولی مر است که امروز و هر روز از هر شی زود تر و پیشتر، برای شناختن این مدرکات نهانی، وتحريك و تهییج آنها در کالبدهای سرد شده خویش، کوشش و انهماك ورزيم . بلکه از آن هم پیشتر بایستی مدرکات معلومه و معطله خواب برده خودمان را بوسایلی که علم تبیین و مقرر کرده ایقاظ نمائیم، و از این راه جامعه بسوی اعتلای مادیه و متعاقباً روحيه براه انداخته شود .\nبنام این مقصد نویسنده عجالته عنوان مشاهير وطن را اختیار نمود ، و ذیلا به\n\nتحریر و شرح احوال یکی از مقدمین حکمت و فلسفه افغانستان در نه صد سال پیشتر ، پرداخت. شبهه نیست اکثیر ممالک امروزه باین عناوین آنقدر ها محتاج نیستند ، مادامیکه ما هستیم، چونکه از در و دیوار آنها خوشبختانه مفاخر تاریخیه ایشان میریزد، ارث قديم وافتخار وغرور ملى در آنها بحدی مخلد و پایدار گردیده، که دیگر مغلوبیت قطعه آنها در رز میگاه حیات غیر ممکن و محال ست. اما در مملکت ما که بدبختانه از علل و حوادث سوء چند صد ساله جهان و زمن، تاریخیاتی ملی شاذ و نادر شده بلكه منعدم ومعدوم ست. مسئله طور دیگری ست، درین جا مهر و تحریر درین مضامین وهنا و باین فرض ملی و فرض حتمی ماست ، تا بدان وسیله بتوان در کالبد منجمد مملکت حرارت و روح احساس شرف و افتخار، ور ملی ، دمیده شود، و به تذکار احوال عاظم گذشته گان ملی، در پهلوی حیات جوانان وطن تر یا نه مهیج و نشاء در سبیل سعی و عمل کشیده شود . لاشك اين ذکر های خیر ارث ملی را زنده میکند و نصب العین معنویاتی را تبیین مینماید .\nملت ها که فی المثل ز داشتن این نمونه های تاریخی محروم بوده باشند هم برای تهیج و ایقاظ نفوس خودشان به پیدا کردن این وسایل و امثال آن مجبور و معذورند چه جای افغانستانی که در ممالك آسيا تاریخاً در زمره ملل متمدن بشمار رفته است. چه بر وسر اگر تركم تنور\n\nو فتن چندین صد ساله جهان پرده های مجهولیت بر روی تاریخ این سر زمین کشیده است، این پردها عارضی و موقتی است امروز با فرداست که دست عالم بشريت اینحجاب مظلم را شکافته و از ته هر خشت دیوار ویرانه آن ضیا های افتخار تاریخی و تمدن قدیم با کتریابی بزود گت را در میان مدنیت جهان بلند خواهد نمود .\nافغانستان نه اینکه در زمنه های قبل الاسلام، دارای آثار مجیده و فخار تاریخیه بوده بلکه بعد الاسلام هم رجال و نوابغی در مهد استعداد خویش پرورش داده است که در ردیف مشاهیر و توابع ملل اسیاه از هیچ قومی یا کم نمی آوند بلکه انصافاً در بعض موارد حق تفوق و تقدم را نیز مالکیند. مثلا ما در اینجا قسمی مشاهیر وطن را از هر صنف مختصراً باد داشت مینمایم، تا بهترین برهانی بر مدعا بوده باشد و بعد از ان مقصد خود را دنبال خواهیم کرد .\nاز طبقه حكما وفلاسفرها و علما :\nعلى ابن سينا . حكيم ناصر خسرو بلخی ابو نصر فارابی ابن عباد طالقانی احمد بن طيب سرخسی\nاز صوفیون : مولوی روم بلخی . حكيم سنائی غزنوی . خواجه عبدالله انصاری قندهاری . شیخ نظام الدین عبد الشكور بلخی حضرت شفیق بلخی . ابو حامد بلخی ابو سعيد ابن ابى حيمته ئی .\n( با قیدارد )","chars":3247,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00083.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/83","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/83","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}