{"book":"adl0789","page":82,"text":"( مجلد پنجم ) ( شماره ٥ ) صفحه ٣\n\nبقلم آقای میر غلام محمد خان :\nمشاهیر رجال افغانستان\nحکیم ناصر خسرو بلخی\n(قرن چهارم هجری)\nدر صحنهٔ زنده‌گی عاریتیت که فانی و غرور آمیز است ، بشریت وظایف سنگینی بر شانه خویش دارد . این وظایف و دایع و تحملات الهیه است که تا جان در بدن است کشیدن آن ناچاری است. حضرت بیدل بکوششی گفته بود که زنده‌گی بار کردن است و زیستن لاچاری . بر خلاف سایر حیوانات که از هر گونه مسئولیت و محاکمه ئی معفو و لا قید بوده صفحات حیات را آزادانه طی میکنند انسانها در هر قدم زنده‌گی به دفع و جذب غریبی گرفتار است ، شهوت و غضب میخواهد بام کند عقل و وجدان منع میکند ، احساس یکسقین مهر نفس تمایل مینماید ، آئین و ایمان به بستن آن هدایت میفرماید ، خاتمه احوال با این مراتب مجهول و در انظار جستجو مستور است :\nدر وهلهٔ اول این نظریات از بعض فرقه های بشری سلب حوصله و تحمل مینماید ، و دسته های مردم را برای بلند کردن علم عصیان در برا بر این وظایف الهیه و اوامر عقلیه و وجدانیه ، وا دار میکند ، ازینجاست که موجدین فلسفه های منفی - نفس و ماده پرستی ، خوشگذرانی شهوت و غضب پروری بمیدان اخلاقیات بشریه میبر آیند . ولی خدای را شکر است که دیر نمی پایند و حکومت این فلسفه ها ابدی نیست ، چه سرشت انسان ازینها بالاتر است ، و او دارای نفس ناطقه است و در جسم عنصری او روحی است که بعالم ماورای ماده مربوط است . و در مغز كوچك او عقل بزرگی بازی میکند . این روح و عقل است که جنس او را از سایر حیوانات ممتاز و منفصل میسازد ، و او میگوید که ماده و جسم خود را کنترل کند روح مجرد ابدی است طیب و طاهر نگهدارد ، تمدن و عمران صنعت و فن ، محك و جریان اجتماع را یوماً فيوماً ترقی دهد ، وبسوی تکامل ، آن تکاملی که غیر متناه است سوق نماید باز عقل و روح به آدم امر میکند که روح را به تحصیل علوم الهیه و نفسیه و اخلاقیه با الاخره بادراك معقولات بانیمازه تصورات ممکنه آرام و راضی سازد ، این علوم از معرفت نفس آغاز و بشناخت حق اول یعنی خدای انجام مییابد .\nبعلاوه این وظایف جسمی و روحی تکالیف ثالثی نیز را انسان مرتب مینماید که عبارت است از استعمال عدالت و عدالت را خود دانند که عبارت است از عفت شجاعت ، حکمت . مردم غالباً این فرایض ثلاثه را تکالیف شاقه گمان کرده آنگهی تجاهل عارفانه یا تعارف جاهلانه کرده گویند : که این قضایا متناقضین اند در ایجاب و سلب ، جمع میان ماده و روح مجرد از ماده ، دنیا و آخرت نقیضتین است که جمع آنها با هم از محالات است . کدام بزرگواری نیز درین موضوع گفته است :\nهم خدا خواهی و هم دنیای دون\nاین خیالست و محالست و جنون\nدر صورتیکه این قضایا نه اینکه نقیض همدیگر نیستند فی الحقيقت يك قول مؤتلفی از جانان تراکیبی میباشند که مسلم اند فی نفس الامر و الهذا با عتبار ذات نتیجهٔ برای آنها لازم است که آن نتیجه عبارة است از سعادت بشر در حیات و ممات يعنی تلذذ روح . آری صنعت و فن علم وعدلت ، تهذیب اخلاق ، ایثار وفداکاری ، حلم وحیا ، جودوسخا ، عفت وطهارت اینهمه مقدمه ئی هستند ، که نتیجه آن استراحت ولذت روح ست ادیان سماوية وقوانين علميه مؤيد همین عقیده استند ، برای حصول این سعادت ست که زندگی چند روزه این دنیای دنی ، مبارزه گاه نوع بشر قرار گرفته ؛ شانه خالی کردن ازین رزمگاه ، رهبانیتی ست که در دین اسلام ومذهب سعی وعمل ممنوع وحرام ست . انتحار درزیر فشار های حیات در هر ديانت وعلم نا جوان مردی وضعف ست . پس زنده‌گی عبارت از همان رزم وکار مقد سئی ست که ودیعهٔ الهیه واز حمل آن انسان ناگزیر ست، این ودیعه وتحميلات خدائی را شخص شیراز به یکبار امانت وسنگینی تشبیه کرده وگفته بود :\nآسمان بار امانت نتوانست کشید\nقرعه فال بنام من دیوانه زدند","chars":3122,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00082.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/82","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/82","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}