{"book":"adl0789","page":63,"text":"جلد پنجم\n( شماره ٤ )\nصفحه ٤\nفردوسی در شاهنامه خویش بدان اشارت کرده اند. گویند دقیقی گشتاسب نامه را بفرموده امیر نوح سامانی منظوم نموده و حضور سلطان محمود غزنوی را درك كرده است صاحب مجمع الفصحا رضا قلیخان نیز همین عقیده دارد .\nفردوسی داستان سرائی دقیقی را نه پسندیده ، و در گشتاسب نامه او با نظر تخفیف نگاه كرده ، چنانكه ميگويد\nچو این نامه افتاد در دست من\nبماهی كرا نیده شد شست من\nنگه کردم این نظم سست آمدم\nبسی بیتها نادرست آمدم\nبهر حال دقيقي بعلاوة قصايد مشهود خود اشعاری هم داشته كه بعضاً تذکر ها ازان نقل ميكنند چنانکه قاموس الاعلام از و مینویسد :\nگویند صبر کن كه ترا صبر بر دهد\nآری دهد ولیک بعمر دگر دهد\nمن عمر خویشتن بصبوری گذاشتم\nعمر دگر ببايد تا صبر بر دهد\nهکذا عوفی در لباب الالباب می آرد\nکاشکی اندر جهان شب نیستی\nتا مرا هجران آن لب نیستی\nزخم عقرب نیستی از جان من\nگر ورا زلف مقرب نيستى\nور نه بودی کوکبش در زیر لب\nمونسم تا روز کو کب نيستى\nور مرکب نیستی از نیکوئی\nجانم از عشقش مرکب نیستی\nور مرا بی یار باید زیستن\nزندگانی كاش يارب نيستى\nمجمع الفصحا این دو بیت او را مدح امیر چغانی محمد نقل ميكند :\nای کرده چرخ تیغ ترا پاسبان ملك\nوی کرده جود دست ترا پاسبان خویش\nشیر کوش مر تو دارد ز آسمان\nدر بارقصد دست تو دارد زگان خویش\nو در پایان آن دو بیت ، اضافه می نماید :\nجهانا همانا فسونی و بازی\nکه بر کس نپائی ، كس نسازی\nیکی را نعیمی ، یکی را جحیمی\nیکی را نشیبی ، یکی را فرازی\nچرا زیر کانت بس تنگ روزی\nچرا ابلهانند غرق نیازی\nچرا عمر طاوس و دراج كوته\nچرا مار و کرکس زید در درازی\nبدو اند ساله يكي مرد غرچه\nچرا شصت و سله زیست آنمرد غازی\nاگرنه همه کار تو باژ گونه ست\nچرا آنكه تا كني تو او را نوازی\nوله ايضا :\nزده چیز گیرند مر مملکت را\nیکی از غولی بیکی بخطری\nیکی زر نام ملك وينشسته\nدگر آهن آب داده یمانی\nکه را بويه وصلت ملك خيزر\nیکی جنبشی بایدش آسمانی\nزبان سخنگوی و دستی کشاده\nدلی همش کینه همش مهربانی\nکه ملکت شکاریست کورا نگیرد\nعقاب پرنده نه شیر ژیانی\nدو چیزست کورا به بند اندر آور\nیکی تیغ هندی دگر زرگانی\nبشمشیر باید گرفتن مراورا\nبدینار بستش پای آرتوانی\nکه را تخت و شمشیر دینار باشد\nبباید تن تن سرو پشت کیانی\nخرد باید آنجا و جود و شجاعت\nفلك مملکت کی دهد رایگانی\nمتاسفانه این شاعر بزرگ تاریخی با همیتی که در عالم تاریخ ادبیات پارسی دارد ، از جهته تاریخ شخصی محتاج بدیده ست ، تاريخ تولد او و تذكره های مهم ذکر نکرده اند ، حتى تاريخ وفات و محل ومدفن او را نيز مجهول گذشته اند . تنها ز اینكه دقيقی بدست یکی از غلامان محبوب توزکی خود بکشته کشته شده ، سخن میرانند . مجمع الفصحا میگوید در سال ٢٤١ هجری شهید گردیده . ظاهراً این تعیین سال صحیح نباشد ، چه این تاریخ مصادف بسالهای اخیر سلطنت امیر نوح اول بن نصر پنجمین پادشاه سامانی ست. بطوری که فروغی ذكاءالملك میگوید حیات دقیقی مصادف بود با ایام سلطنت امير نوح ثانی بن منصور كه از سال ٣٦٦ تا ٣٨٧ ه‍ حكومت كرده ست .\nقاموس الاعلام مقتل او را مرو میداند. و دیگران درین باب هیچ نمیگویند .\nعجالة با این اختصار از ترجمه حال استاد ابو منصور محمد بن احمد دقيقی بلخی اكتفا رفت .\nو متوقع ست توجه فضلای محترم با تصحیح و تفصیل این اختصار پرداخته ، سخن را درين زمينه ها بپایان کشند و دامن جستجو را وسعت دهند تا اسباب استفاده ابنای وطن گردد . ( انتهای )","chars":2871,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00063.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/63","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/63","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}