{"book":"adl0789","page":522,"text":"صفحه ه \n(شماره ۲۷)\nجلد پنجم\n\nحیاتیه که از سردن دندان و درد آن پیدا\nمی شد تحمل می نموده ! ... انسان ها در\nدر اوایل این مسئله را خیلی بی اهمیت\nمی پنداشتند .\nپس از آنکه فیزیولوژی و وجود\nکیفیای حیاتیه عریض و عمیق تدقیق\nگردید ، فهمیده شد که دندانها در\nحیات و صحت رول مهمی دارند ، و پس\nاز آن بمسالك دندان سازی توجه شده\nو ساحه آن توسیع گردید . برای اتمام\nو اکمال دندانهای خراب و نقصان های\nدندان سعی و اقدما مات بزرگی شد\nلیکن ساحه فعالیت آن آنقدر ها فراخ\nو وسیع نگردید .\nعلت آن : ـ علت فراخ نشدن ساحه\nفعالیت آن این بوده که مسلك دندان\nسازی نا خوشی دندان را تداوی میکرد\nنه جلو گیری از نا خوش شدن دندان که\nدرین صورت طبعی باید ساحه آن محدود\nبماند .\nامروز با کشفیات و تجارب قیقی\nکه واقع شده است ، اسباب و\nعامل امرض دندان را قریباً بالتمام و\nصورت حقیقی تعیین نموده که از روی آن\nدر حالت رفع علل مذبور از مرض دندان\nجلو گیری ممکن شده است .\nاينك بحثی که ما درینجا راجع بدندان\nمیدانیم خصوصاً در موضوع طبابت دندان\nو جلو گیری کردن از خرابی دندان و توقف\nدندان دردی است .\nدر خرابی دندان دوسبب سنجیده\nشده است :\nیکی اسباب موضعیه ودیگری اسباب\nعموميه : بالجمله این اصول بالتمام احوال\nقابل تطبیق است .\nاسباب مرضیه باوسیله میکروب در\nدندانها وجوارآن ، شدن و موجودیت\nمیکروب را مسبب است . این\nشرایط هم که در داخل يك دهان موجود\nباشد گویا آن دهن حفظ الصحه نداشته\nو يا بحفظ الصحه آن اهمال کرده شده\nاست . لیکن آیا يك دهنی که با کمال دقت\nو اهتمام نظاف گردیده است . محفوظ\nماندن آن دندان ها داخل امکان است ؟\nمع التاسف جواب آن مطلق می باشد بنا\nبرین دهن را همیشه در صورت نظیف و\nپاك نگهداشتن نیز محافظه دندان را کلیتاً\nتامین نمیکند .\nومعلومات بقتر لوژیه نیز معرفت مارا در ین\nنقطه يك قدمه پیش نبرده است . بدلیل\nمیگوید که عارضه دندان همرای يك\n( باسیلوس آسید و فیلوس ) پیدا میشود\nاین باسیلوس از دهن هاینکه دندان های\nشان فرسوده وعلیل است کلنور ساخته\nشده ودر صدی نود و هشت هم بوده و\nکلتور مذکور بدهن ودندان ها پاشیده\nشده است اما دندان درد و فرسودگی\nدندان را احداث نکرده است .\nو از روی این هرگاه ملاحضه کنیم\nبطور حقیقی بعض عوامل دیگری است\nکه بغیر ازین میکروب در خرابی و فرسود.\nشده دندان موثر میباشد . ولط به همین علت\nتعمیقات وتدقيقات گرديده ومولفين ( بوتنيك\nها و ـ شيلاتز ، فمارا لره ـ مبلنك )\nموش ها و موش خرما و خنزیر را زیر\nتجربه قرار داده و در نتیجه فهمیده اند\nکه مداخله بصوت حادثه ( متام بوليزم )\nهم داخل دارد .\nچون متام بولیزم ( تحولات ) عمومی\nعبارت از متام بوليزم حجرات میباشد\nیعنی هر وقتیکه جسم دچار تحولات گردد\nعین همان تحولات در حجرات نیز موجود\nمیباشد ، از آنرو اسباب خرابی دندان\nها وعناصر اساسية آن ( كالسيوم ) همان\nتوسعه متام بولیزم وجود بتمام جسم است\nوعبارت ساده تر يك مقام بوليزم عمومی\nيك متام بولیزم حجروی نیز احداث میکند\nچنانچه ماده کالیوم که عناصر اساسیه\nدندان است و آنرا حجرات عظیمه دچار\nتحولات گردیده ، در افرازات آن نیز\nنقصان پیدا شده و یا آنکه افرازات بالای\nاستخوان تثبیت نگردید ، فرازات\nمذکور موجب خرابی دندان\nمیگردد . در اواخر معلوم شده است که\nافرازات کلسیم را بالای استخوان\nويتمامين تثبیت می نماید و در صورت که\nويثامين بقدر کفایه بجسم نرسد از نقصان\nآن آفات عظیمه پیدا می شود وبالآخر\nبعلت که ماده کلسیم بالای استخوان تثبت\nنمی شود از آن ناخوشی رعاس تولید\nمیگردد، یعنی اگر ماده کالسیوم\nبالای استخوان نرسید استخوان بحالت\nصلابت خود را از دست داده و دو آن","chars":3025,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00522.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/522","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/522","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}