{"book":"adl0789","page":231,"text":"صفحه ١٢\n( شماره ١٣ )\nمجله پنجم\n\nطاهر مقدسی و غیره تواریخ استفاده ها گرفته ایم . و نیز مستشرقین ( ١٥ ) جلد کتاب از جغرافییون عرب طبع و ما از انها راجع بتاريخ اقتصادی و عمرانی بلاد خود و دیگر اشیای مهمه استفاده نموده و براس المال فصاحت و تعبیرات روشن خود از مطالعه آنها در افزوده ایم که پیشتر از وجود آن خبر نداشتیم .\nقرن هشتم : - درین قرن نگارندگان زیر دستی در مصر و شام ظهور نموده اند و از انجمله است ابن فضل الله عمری صاحب ( مسالك الابصار ) و ( التعريف بالمصطلح الشريف ) و الصلاح الصفدى ( ٨٦٤ ) صاحب ( الوفي بالوفيات ) و ( تحفه ذوی الالباب ) و ( نكت الهميان ) و ( جنان الجناس ) و ( دمعته الباكي ) و شهاب محمود الحلبی صاحب ( حسن التوسل في معرفة صناعته الترسل ) . علاء الدين غانم و احمد الانصاری و ابن لقیسرانی و کمال الدین زملکانی .\nولی نوابغ اندلس درین قرن لسان الدین خطیب است که اگر آثار او همین ( الاحاطه في اخبار غرناطه ) باشد و بس باز هم تفوقش را در شعر و کتابت کفایت کند خامه تصویر نگارش همچو ترجمه و صورت کشی دارد که گوئی صاحب ترجمه و تصویر را معاینه می بینی ! بلی مشار اليه چیز نویس و مصور مظاهر است نفح الطیب مقری طرق صالح از نظم و نثر او را پر مزه از رجال اندلس در بر دارد بلی لسان الدین و رفیقش ابن خلدون ( ٨٠٨ ) هر دو حل کننده عقده های کتابت اند . محرربین پیش بلخصوص در قرن ششم و هفتم همه پیرو و مقلد یکدیگر و سلفه کتابت هم جاده تقلید را سیر کرده میرفت ابداع و تجدیدی نداشت پس تجدید کنندگان حقیقی و صفت گذاران ابدعی و ابتکاری آن قرن لسان الدين خطيب و عبد الرحمن ابن خلدون است که نخستین جاده نویی پیموده و فهماندند ممکن است بر خلاف قدما رفت و گفته قدما قابل پیروی نیستند چه ما تجربیات چندین قرن را بر اطلاعات آنها افزوده و در واقع ما هستیم که خود را سزاوار تقلید و احترام میدانیم : بلی ابن خلدون علوم اجتماعیه و تاریخیه را بزبان بیان میکند که نظیرش در قدما نیست زمینه عالم اجتماع و میدان فلسفه و ابتکارات شخصی خود را باندازه وسعت داده که از تعریف و بیان مستغنی است . علاوه بران بواسطه جدال و انتقاد دو صفت بزرگی بعالم علم و ادب در افزوده یکی وضوح و روشنی بیان دیگر دقت و خرده بینی افکار . خلاصه او و رفیقش گل سر سبد و بوم پر فضل اندلسند و چنان شاخه های پر ثمر و شکوفهای معطری هستند که بقرن هفده گویان بمشرق تقدیم نموده و بوجود شان عهد فضل و ادب اندلس خاتمه یافت .\nمدارس و مکاتبی که در قرون وسطی برای توسیع علم و فن اشارات داشت و دواوین انشا که در قرطبه و غرناطه و قاهره و دمشق از بهر تعلیم انشا و اخذ فن واسع ادب در بلاد فوق و سائر پایتختهای مشرق مفتوح و دائر بود یکسره مسدود گشته این فن جمیل بجزء سفر عربی دان عربی خوان محدود ماند و تسلیم انشا و ادب رو بانحطاط نهاد چه از یکطرف اختتام دولت اندلس و از طرفی استیلا و استبداد عثمانیون بر مصر و شام و عراق آفتاب درخشان فضل و بلاغت را بخاك بي التفاتی نشاند و در حوصه حکومتان کس نماند که تقدیر و تمجیدی از ادب و اهل ادب نماید پس فن ادب و انشا رو بزوال نهاده و بکلی ضعیف شده رفت و عدد شعرا افزونی گرفت : چه که فن شعر سهل و روان و انتفاع ازان بذریعه مدائح بیشتر وجذابتر بوده است . بلی از همین جهت است که در تمام ادوار که ماهی بینیم و سراغ میکنیم شعرا نسبت به ادبا و محررین بیشتر و زمینه هم افزو نتر طالب و مشتری امتعه آنها بوده است . سه شنبه ده آخر صفر يك هزار سه صد چهل نو هـ مطابق ٨ روز سيم سر طان يك هزار سه صد نوه ش در پریشانی و یا نوشته شد .\n( انتهى )","chars":3010,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00231.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/231","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/231","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}