{"book":"adl0789","page":184,"text":"شماره ۱۰\nمجلد پنجم\n\nابو الفضل ابن العمید وزیر آل بویه است در ۳۶۰ و او نخستین شخصی است که باب سجع را کشاده و انواع بدیع را روحی دمیده گویند : - رسائل بعبد الحمید آغاز و بابن العمید اختتام پذیرفته طوریکه شعر بامرء القیس آغاز و به ابو نواس همدانی اختتام یافته . بعده صاحب ابن عباد است که در حدود سنه ۳۸۷ ظهور و در جناس و سجع مانند ابن عمید بوده . مشار الیه میگفت : -\nنگارنده گان عصر چهاراند : استاد رئیس یعنی ابن العميد و استاد ابو القاسم یعنی عبد العزيز ابن يوسف وابواسحاق یعنی صابی واگر خواستی شخص چارم را هم نام بردی و مدعا ازین خودش را داشته .\nابو بکر خوارزمی نیز ازین طبقه ( ۳۸۳ ) و در سبك نگارش روش ابن العمید را پیرو بوده رسائل مشهور ومطبوع او مثلی است از بلاغت وفصاحت وکثرت سجع اما بديع الزمان همدانی صاحب رسائل ومقامات مشهوره مقالاتش نسبت بخوارزمی بیشتر طبیعی بوده با بند سجع وصنایع بدیعه نبـاشـد واسـتـمـال صـنــائـع را هم در جایهای خاص وجملات معینه باشد بعد بتقر پر طبیعی خود رجوع واقوالش دلربائی ها نماید\nاز رسائل صابی که برخی از حضرت خلفا صدور یافته وبرخی جداگانه طبع گشته وبرخی هم در ( صبح الاعشی ) اقتباس پذیرفته آنچه ماندیده ایم همه را در\nد، قالب سجع بدیع ریخته واگر سجع را بطور بدیع طرح میتوانست مکتوباتش سرمایه فخر اسلاف و بزر گترین معلمی از م اخلاق میگر دید .\nواز نوابغ این قرنند ابو الفرج ببغاء وعبد الله ابن عمر وفياض كاتب ونديم سيف الدوله وابو القاسم علی اسکافی نیشابوری که در بلندی انشا پستی نظم مانند اسست جاحظ وعلى ابن هندو صاحب ( الكلم الروحانيه ) ويحيى ابن عدی صاحب تهذیب الاخلاق وسیاست النفس ( سنه ۳۶۴ ) وابن حیان بستی صاحب ( روضه العقلاء ) وحاتمی صاحب ( رساله حاتمیه ) واين رساله ایست مشتمل برمصارعه او بامتنبی که در میدان نزاع ادبی باو رو برگشته وحریفانه پنجه داده و بالا خره معائب وسرقات شعری متنبی را اظهار نموده . وقاضی تنوخی(سنه ۳۸۴) ( صاحب النشوا ، ) و ( فرج بعد الشدة ) وقدامة ابن جعفر الكاتب صاحب ( نقد الشعر ) وكتاب الخراج ( ۳۳۷ ) و ابن نباته صاحب خطبه های مشهور . و ابو جعفر محمد ابن عباس وزیر مکتفی ومقتدر وابو منصور بغوی که در سنه ۳۷۵ بوده .\nسر حلقه ادبای این عصر ابو املای معری است که اعمی وطبع شعر بروی غالب و نثرش مملو از تصنع وتكلف ومشکلات لغت بوده وسبکش خالی از پیوست طبع و درشتی نبوده ولی از آثار جلیه او ( رسالة غفران است ) که در آن تردید از رساله ابن القارح نموده وفـکـر او را تباه تحت الشعاع افکار خود قرار داده روا یات آن خیلی بروایات\nدانتی شاعر ایطالی مشابهت داشته وحقیقه این رساله بزر گترین روا يات خياليه بوده ونشان میدهد که شیخ اعمی نابغه ایطالوی را معلم در شعر وخيال بوده واو را بخوشه چینی خر من خيال خود اجازه نام داده است . بلی بعضی از مستشرقين متتبع گویند : - که هر سه رساله دانتی یعنی( لانفر ،مطهر، ايرادي ) که در سنه ۱۳۰۰ ۱۳۱۸ تالیف یافته همه خوشه چینی از افکار معری ومخصوص روایه جهنم اقتباس است از رساله غفران معری که با خیارا دریای کابین مست خواب یافته وعباراته گلهای خوشبو وخوش رنگ افکار او را دسته بسته دریازار بلاغت گلفروشی نماید برعلا وه آنچه معری بر ديوان ابو تمام طائی وابو عباده بحتري وابو الطيب متنبي نوشته و ( ذكرى حبیب ) و ( عبث الوليد ) ( معجز احمد ) نام گذاشته همه دلیل می شود که معری بر اسرار عربیه وفهم کلام ومرام عرب خیلی ماهر وقوه اقتدارش در نقد ادبي خیلی بلند است قطع نظر از فلسفه اش در لز میات ودوا وین خودش و میتوان او را فیلسوف لغوی گفت\nنه کاتب . علي ابن خلف صاحب مواد البيان نیز ازین طبقه و قلقشندی در صبح الاعشي جز، مهمی را از مواد البیان نقل میکند .\nقرن پنجم : - درین قرن نيز يكسلسله از ناموران بزرگ ظهور نموده واثرات لا یموتی بیاد گار گذاشته اند امیر الامراء","chars":3242,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00184.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/184","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/184","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}