{"book":"adl0789","page":109,"text":"صفحه ۱۰\nشماره ۶\nمجلد پنجم\n\nتتبعات ادبی :\nدرهای یتیم\n( ۵ )\n۲۷ - دیوان مهردلخان مرحوم که از سرداران بزرگ و نامدار قندهار و خصوصاً در جهان فضل و ادبیات سر آمد عصر و مقتدر روزگار خود است علاوه بر طبع خدا داد از صنایع ظریفه و جمیله دیگر مانند نقاشی ( به طرز کلاسیک ) تذهیب کاری ، خاتم بندی ، میناتوری خوش نویسی از قبیل ثلث ، غبار ، معقل ، نسخ ، تا شکست ، ریحان ، نستعلیق و غیره حصه مستوفائی داشته است دیوان سردار مرحوم از قیمت دار ترین دواوین شعرای است زیرا اشعارش و مضامین بلند او پهلو میزند با نوابغ شعر برای اینکه طبع و قادان سردار مرحوم پوشیده نماند این مقطع معروف آن را بدست خواننده داده مشت نمونه خروار میگوئیم :\n\nشهره گشتن به جهان غیر سیه روئی نیست \nمهردل کاشکی نامت رنگین تر دارد\n\nدیوان سردار بخط خود آن مرحوم موجود ومتعلق است باقای احمد جان مترجم لسان روسی وزارت جلیله خارجه و بعضی اشعار شان متفرقاً در دورهای سراج الاخبار نیز انتشار یافته است .\n\n۲۸ - دیوان عزیز اثر سردار محمد عزیز خان مرحوم پسر سردار شمس الدین خان کا شهم مهندی یک شاعر شیرین زبان و مربی و مشوق شعرا \n\nو ادبای زمان خود بوده اند اکثراً منزل شان محفل شعرا و انجمن ادبا بوده معناً و مادتاً باین فرقه همرائی های عالی جابانه کرده اند و کتاب های غیر معروف و گم شده از شعرا و ادبای این وطن را بدست آورده برای صحت و استنساخ آن ها رنج های فراوان برده با نهایت زیبائی و سترگی از خود بیاد گار گذاشته اند حتی قسمت بزرگ نسخ تاریخی مسودیم ما از کتابخانه سردار مرحوم بوده است . از جمله کتاب های ترتیب شده آن مرحوم دیوان حضرت میر زا بیدل است که تقریباً چهار برابر غزلیات حاضره کلیات وغیره نسخ قلمی غزلیات نو و تازه دارد این دیوان نفیس بسبک شبوه تهیهات مرغوب و دلبند نوشته شده با جداول طلا و افشان های زرکوب و نقره کوب که با صطلاح شیر و شکر است و این اسطور های لاجورد و سر لوحه های شنجرف و وقایه قشنگ و طلائی شیرازه و تجلید گردیده گویا عروس دواوین شعری گفته است صفحه اخیر کتاب نشان میدهد که به تسیح انجمن ادبی ان عهد که ارکان مهم ان طرزی الفت و حشمت ، حیرت ، وخود سردار مرحوم است نیز رسیده بلکه طلا کاریهای کتاب با جداول و نقوش آن اثر طرزی مرحوم است این کتاب نفیس و مجلل از کتاب های نهایت عزیز و معتبر نایب السلطنه مرحوم بوده است که بعد از وفات سردار محمد عزیز خان مرحوم\n\nبدست آورده بود اند خوشبختانه این گنج طلا اکنون هم موجود وتعلق دارد با قای فقیر محمد خان رئیس شرکت اصلاح که از یک نفر بی خبر به ۳۰۰ روپیه خریده اند دیوان خود سردار مرحوم نیز موجود و متعلق است به جناب جرنیل عبدالرحیم خان .\n\n۲۹ - دیوان احمد اثر سردار احمد خان پسر امیر کبیر امیر دوست محمد خان که دارای ذوق رسا وقریحه سرشار بوده و از خوش نویسان عهد خود شمار رفته است سردار مرحوم اکثر کتاب های صوفیه کرام را بخط خود رقم نموده اند و از ذوق لطیفی که داشته اند مرقعات و قطعات عجیبه از خطاطان معروف وبنامور دنیای اسلام را بدست اورده تقریباً یک موزه خصوصی وخانگی ازین اثار جمیله وصنایع ظریفه تشکیل داده بودند اکثر قطعات ان بدست اغلیه ضمرت شهید و نایب السلطنه مرحوم افتاد دیوان خود سردار مرحوم که نماینده دو صنعت نفیس شان بود یعنی زاده فکر که شعر وزاده کلک که خط خوش باشد تعلق داشت بنایب السلطنه مرحوم .\n\n۳۰ - دیوان تاجر اثر مولوی احمد جان خان الکوزائی که یکی از رجال معروف و کار دان عصر خود چه در تر تیبات دفتری وچه در امورات کشوری بوده است تاجر صاحب دیوان وقصاید نهایت بلند","chars":2991,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00109.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/109","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/109","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}