{"book":"adl0789","page":105,"text":"بقام آقای قاضی زاده :\nصنایع مستظرفه\nهنگام سماع يك نغمه آهنگدار موسیقی\nکه از حنجره يك موسیقار تراوش میکند\nیا در وقت تماشای بهت انگيز يكمنظره\nجذاب و دلکش اثر يك رسام ، یا مقابل\nتناسب و موزنئی مجسمه زیبا و پر تراکت\nمحصول دست يك هيكلتراش ، یا رو بروی\nظرافت يك بنای محتشم ساخت یکمعمار\nاگر دقیق بشويم ؛ بی نهایت شور انگیز\nآن قطعه ، رعونت سحر آلود آنلوحه\nتناسب حيرت بار آن مجسمه و دلربائی و\nنفاست اعجاز کار آن بنا ، اسطوری\nما را ممنون ومیگیرد ، که در عمیق ترین\nزوایای روح خويش يك هيجان متلاطم\nو حرکت پر شوری می یابم ، که آنرا\nهيجان بدیمی می نامند .\nو همچنين : در وقت شنیدن یا مطالعه\nيك جمله شيرين بلاغت آمیز ادبی نیز اگر\nدقت و تعمق بنمائیم ، خواه از رهگذر\nباریکی ، وسعت و عمقیکه در معنی آن\nمرکوز است ، خواه از باعت آهنگ\nو رسائی كلمات و طرز استفاده آن\nمکرراً عین همان هیجان سابق را در\nخود می یابیم ، که پیش تر بها رو داده\nبود .\nو ازيجا به سهل قیاس گفته میتوانیم\nتاثیراتیرا كه يكجمله فصيح و بليغ\nمحصول آورده است ، عیناً همان تاثيريست\nكه يك لوحه قشنگ ، يك نغمه شیرین یا\nيك بنای ظريف بوجود آورده بود .\n\n( شماره ٦ )\n\nاین اهتزاز روحی ، حالت مفتونی و\nپر هیجانی که در قلب و وجدان حس\nمیشود بدو صورت ظاهر میکند ، یکی\nبصورت هيجان حظ وممنونيت : که از\nشنیدن يك نغمه نشاط آمیز یا از دیدن\nيك منظره فرحت بخش حاصل میشود\nو دیگری حزن والم که از تماشای يك\nلوحة حزين يا قرائت وسماع يك افسانه\nفجيع ملال انگیز رو میدهد ، که نه\nمفتند ، هيجان روحی نيل يك حوزانه\nلذيذ و نه بتأثر و تألم يك نيش آمد\nناگوار ملال افزا شباهت دارد .\nو ازین ظاهر میشود ، که بین کدمسته\nهیجانات محسوسه ، يك اندازه ، في هست\nکه برای امتياز حیات انسان از حیات سائره\nحيوانات ( هيجان بدیعی ) نامیده شده\nاست ؛ ايضاح : انسان حس بدیعی داشته\nحيوان فاقد آنست .\nبعد از ادراك اين تفصلات معلوم است\nکه برای تولید و بحصول آوردن هیجان\nبدیعی ، یکرشته و ساطی ضرور و لازم\nاست كه عبارت از موسیقی ، رسم\nهیکلتراشی ، معماری و جمله های مهیج\nباشد . اما اینها هم بقسم يك كليه مولد\nهيجان بديعی شده نمیتواند . زیرا کلی\nدر منطق چیزی است که احکام آن بطور\nکلی شامل همه افراد و اجزاء آن باشد\nمثل اینکه ( هر يك ازین صنايع مذکوره\nمهیج حس بدیعی است بدون استثنا )\nحالا انکا این قسم نیست ، چرا ؛ در صورتیکه\nهر جمله ، هر موسیقی هر رسم ، هر بنا\nمولد يك هيجان بديعی شده بتواند\n\nپس چرا از تماشاى يك رسميكه يك طفل\nبدون رعایت قواعد فن رسم آنرا بوجود\nآورده است ، ما متهیج نمیشویم ؟ وهكذا\nاز شنیدن يك آواز ناخراش یا از دیدن\nيك بنای عاری از تناسب وظرافت وغیره\nغیر متأثر شده حس بدیعی ما بهیجان\nنمی آید .\nصنعت : بلی چیزیکه به موسیقی ، رسم\nمجسمه بنا و كلمات : يك قيمت وقدرت\nتحیر انگیز مبذول وبخشده است ، در\nانظار ومسامعه يک رنكت مطبوع و\nجذابی تلقی گردیده ، از تماشا واسماع\nخود ما را محظوظ ومقالم می نماید ،\nصنعت ومهارت است که : مهيج ومحرك\nحس بدیعی انسانها است .\nصنعت اگر از رسم یکجا ظهار ماهیت نماید\n( صنعت رسم ) ، اگر باموسيقى روز\nوظهور منمايد ( صنعت موسیقی ) ، اگر\nبمجسمه وبنا اثبات وعرض وجود بكند\n( صنعت هیکلتراشی یا مجسمه سازی ) و\n( صنعت معماری ) وهمچنين با كلام تجلی\nبنمايد ( صنعت كلام ) به تعبیر دیگر\n( ادبيات ) نامیده شده ، وبرسبيل تعميم\nهمه آنها اسم ( صنايع مستظرفه -\nيا صنايع نفيسه ) اطلاق میشود .\nوبقرار تشريح وتبيين فوق اينقدر واضح\nشد ، چیزیکه حس بدیعی انسانرا بتحريك\nوهيجان بديعي نام يك اهتزاز وتلاطم\nروحی را ، محصول می آورد ، صنعت\nاست .\nلیکن : این کلمه صنعت بدو معنی می آمد .\nیکی بمعنی اعماليكه خواه بواسطه ملكه","chars":3116,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00105.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/105","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/105","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}