{"book":"adl0616","page":997,"text":"۸ سال چهارم\n\nو هلاك را ديده بان حمله می نمایم ! و استقبال میکنم ! ازین بود که راه ناهموار خوف دزدان بسیار و شب در کهار میبود .\n\nاکنون از رعیت پروریهای پدر اشفق ارحم مهربان رعایا آنهمه خطرها کم کردیده راه معلوم ، شب در رباط ، آذوقه مهیا ، خوف دزدان معدومست لهذا رفت و آمد بسیار است چنانچه قافله که من همراه شان بودم قافله تجارتی بود ، که اشیای کابل را به قندهار می رسانیدند و اول اشیای قندهار را به کابل آورده بودند و فروخته بودند که حال یکبار هم چنین می آیند و میروند .\n\nالغرض تعمیر رباط بصورت قلعه های حربی ساخته شده است . تیرکشهای بسیار دارد و بر چهار کنج چهار برج بزرگ را مالک است درون آن بهر چار طرف متصل دیوار رباط خانهای مستحکم و پیش روی خانه برنده ها که در آنهم پوشیده است تعمیر شده است . در صحن رباط مسجد هم هست و همه جاهای ضروری را حاوی میباشد و يك سرای دیگر علیحده در میان همین قلعه بیکطرف برای ایستادن و بستن اسب ها و باقی بارگیرها ساخته شده است .\n\nاز طرف حکومت برای رباط ، سرایدار و امداد دوکاندارها مامورند و سررشته است که آنچه مسافران بدان احتیاج داشته باشند آنها در دکانهای خود داشته میباشند و با مسافران خرید و فروخت میکنند .\n\nدر دهان دروازه رباط اشتهار ها که شهرهای اعلیحضرت همایون روحنا فداه مزین است آویخته است که در ان بدین مضمون نوشته است « ما رباطها را با برخی رعایای صادقه خود ساختیم تا مشکلات بی امنی و بی خوراکی و غیره گرفتار نباشند و در افسر ایدار کدامدار و دکاندار مقرر کرده ایم . تا مسافران هر چه بخواهند از قسم روغن ، کاه ، جو ، گوشت ، مرغ ، حاضر باشد . و برای کدامدار هرماه نرخنامه داده میشود که از قرار همان نرخنامه ، با مسافران خرید و فروخت میکنند و دکاندارها مقرر کردیم که بهر قیمت که دکاندار و خریدار راضی شوند هر چیز خرید و فروخت شود . و سرایدار برای حفاظت سرای و مال مسافران مقرر شده است اگر مال مسافریکه درون سرای مسکن گرفته شب بگذراند کم و ضایع شد از سرایدار مذکور میگیرد و اگر درون سرای ندرآمد و مال او کم شد سرایدار با کسی دیگر تاوان ده آن نیست ، چون این نفری بی تنخواه باین ملازمت راضی نمی شدند لهذا تنخواه آنها را ازین درک مقرر کردیم که قافله ها و مسافران چون داخل سرای رباط شدند و شب گذشتاندند في هر يك پيسه ، في اسب ۳ پيسه في خر ۲ پيسه في شتر ٥ پيسه في گوسفند ۱ پيسه به سرایدار می دهند ، تا درینصورت مسافران بامان و مأمورین هم بکار خود مشغول و فرحان میباشند ،\n\nباقی دارد\n\n***\n\nشماره ۹\n\n[ILLUSTRATION: vignette with text \"علوم و فنون\"]\nعلوم و فنون\n\nمعلومات\n\nدر خصوص قحم ، وداء الفحم\nاینسخن بر همه کس معلوم است که در وقت سوزانیدن ( زغال ) يك رائحة كريهة بس شدیدی باطراف الحدود انتشار مییابد که خارج تحمل انسانیست .\n\nاسباب این رایحه کریمه را نیز ارباب فن ( کیمیای جدید ) عبارت از بعضی بخارات معفنه ، و گیس های مهلکه میدانند که زغالها آن بخارها و غازها را حاوی میباشند .\n\nبواسطة این گیس مهلکهٔ زغال پاشده است که در موسم زمستان بعضی کسانیکه در خانهای سنگ بست بی منفذ اقامت داشته اند از عدم دقت و اعتنا به ترك دغدغه حيات گفته راهی بادیهٔ عدم گشته اند . مرضیکه از گیس های زغال مر انسان را عارض میشود به داء الفحم میگویند که در لسان عوام ( زغالی شده ) تعبیرش میکنند .\n\nگیس های مهلکه که از زغال حاصل میشود بر دو نوع است که در اصطلاح ارباب فن یکی را ( حامض قاربون ) و دیگریرا ( حمض قاربون ) مینامند و ایندو گیس از برای تنفس غیر صالح و برای سبب وقوع احتراق و اشتعال بنها بتدرجه مانع میباشد . و فرق و مباينتيکه در میان شدت ایندو گیس موجود است نیز بر ارباب فن ظاهر و عیان است .\n\nاز گیس های مذکور (حمض قارون) آنچنان يك سم شديد التأثير يست که اگر در صد جزء هوا چهار جزء ازین گیس موجود شود همان لحظه بادی انقطاع تنفس می گردد .\n\nو کسانیکه بمرض داء الفحم یعنی زغالی شدن گرفتار آمده مسموماً وفات میباشند پيش از انکه گیس حمض قاربون، هوای خانه را استیلا نموده بادی انقطاع تنفس ، و موجب انقطاع رشته حیاتش میگردد . پس در خصوص این سیه روی به روزگار که زغالش میخوانیم به نهایت درجه دقت و اعتنا لازم است که قبل از اینکه پخته نشود و سرخ نگردد منقال آتش را در خانه داخل نکنند . عوارض و امارات مسموم شدگان زغال از قرار ذیل میباشد :\n\nاولا يك دردسر بسیار شدیدی حاصل میشود . و رفته رفته تضييق شقيقه ها ، و دوران سر ، و سخت شدن ، و صدا کردن گوشها با آن منظم میگردد . و بعد ازان بر وجود انسان رخاوت و بیهوشی عارض شده قی کردن نیز ظهور میکند . و رفته رفته تضییق تنفس ، و ضربان قلب شدت میکند . ولی بعد از کمی ضربان","chars":3921,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00997.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/997","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/997","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}