{"book":"adl0616","page":976,"text":"سال چهارم\nشماره ۸\n\nدر وقتهائیکه هنوز رسم الخط ایجاد نشده بود اسلاف بنی بشر بذريعة بدیعه همین فن صورت حال ماضی خود را به پذیرائی و استقبال زمانه اخلاف شان می فرستادند، چنانچه از مشاهده بعضی تصاویر آثار عتیقه عصرهای پیشین شام و مصر قدیم ، انسان بر ترتیب دادن يك تاریخ مکمل و مسلسل مقتدر میتوان شد . این فن در اوایل به مانند ترین نقاط اوج عروج واصل گشت و بالآخر از بسکه در ان مهارت کامل بهمرسانیدند. آنقدر شیفته و واله این مجسمه ها و هیکلهای بي روح و روان تراشیده شده دست خودشان گشتند که پایه الوهیت و معبودیت را به آن اجساد سرا با جماد بی بنیاد پر فساد نهاده پرستیدن و ستایش کردن شان گرفتند، چنانکه اکثر امم مقدم را که غوطه خوار قعر دریای پرزهر قهرالهی بوده آنها را در رجعت قهاری می بینیم از انست که همه شان پرستش اصنام را بر عبادت رب الانام مرجع دانسته آواره گردباد ضلالت و جهالت گردیدند . ابتدای بت پرستی از زمان رسالت توأمان پرفتوح حضرت نوح (ع) آغاز میشود.\n\nاهل فارس و یونانیان و مصریان قدیم این فن را بس ترقی داده توانسته اند چنانکه تصاویر محکو کیکه از آثار عتیقه این جاها برآمده اند برخوبی و حسن توجه به این صنعت در ان وقت دال و شاهد حال این مقالست، علاوه بران توجه اهل عرب را در ایام جاهلیت بعضی آثار عتیقه که در یمن درین اعصارا خیره از طرف حکمای فن و آرخیولوژی و کشف شده اند نیز بدینصوت اشعار میکند. بسببکه این فن باعث گمراهی بسی از امم سابقه گردید آنها را از شاهراه هدایت و سعادت منحرف ساخته بسیاه چاه مذلت و شقاوت افکنده است، از اینرو دین مبین اسلام از این صنعت اجتناب و حذر را اولی و بهتر دانست. ولی چون اصل مقصدما در نجا تعریف و توصیف دادن اهمیت و حیثیت تاریخی وقتی تصویر است ! لهذا بنا بر رعایت قاعده خروج از بحث نکرده و از ملاحظات دینی بران صرف نظر نموده تنها به تشريح وتصريح بعض خدمات مهم و نمایانی که فن رسامی و تصویر کشی در راه ترقی معارف کرده و میکنند در ذیل اکتفا میورزیم :\n\nاولین خدمت يكانه و همت مردانه که فن رسامی به عالم انسانیت ابنا نمود. همانا در ایجاد اشکال وصور حروف تهجی ، رسم الخط که از ان جميع عالم جسیم علوم و معارف بعمل آمده معاونت کلی نموده است زیرا فن رسامی بود که انسانها را به آن شوق بر از ذوق خود برواج قلم و سیاهی محتاج ساخت و نیز همین بود که در دل انسانها حظ عظیم ماندن احوال خودشانرا برای مطالعه آنسال آینده شان پنداخت، چنانچه اثبات این آرزوی خود را بذريعة تصوير وترسيم ناقص و مشکل یافته او را بر ایجاد و انشای حروف خوشهای « تهجی » که « صورت انطق انسانی » است مجبور کردانید .\n\nغرض عالم بدنيا شادکام است بعضی نیز فائز بالمرام است\nمعاشش را صلاح مینی است بر علم معادش را فلاح مینی است بر علم\nزعلمنا است تاجی بر سر او ذکر مناست خلعت در بر او\nشرف دارد بشر از علم و عرفان و گرنه هست آن هم مثل حیوان\nتلاش علم شد فرض مسلمان حدیث اطلبو العلم است برهان\nيعلمنا ست تعریف تمامش شده طغرای فضلنا بنامش\n\nمسلمانان براه علم پوئید\nمرادو کام دل از علم جوئید\n\nغره محرم الحرام سنه ۱۳۳۳\nالحق .\nمنمقام کلر - راول پندی - پنجاب\n\nتقریظ\nکلام جناب مسلم\n\nبشنو ای صاحب خرد سطری از اخباری چنین\nگر ندیدی در جهان فکر گلزاری چنین\nمیزند موج سخن از علم و از صنع و ادب\nدر سیاسی میدهد بی بحر اسراری چنین\nصفحه اش آئینه رخسار اهل معنوی است\nجوش حیرت میزند از دل از گفتاری چنین\nظلمت دلها منور می شود از نسخه اش\nفي الحقيقت ماه و خور را نیست انواری چنین\nمیرود در مصر و در انکلیز در ایران و روم\nباد صر صر منفعل در نزد رفتاری چنین\nقيمتش اندك فوائد بی شمار از وی ظهور\nزود در پایید باران در شهواری چنین\nآن مدیر صاحب تدبیر را صد آفرین\nکو ز مضمون معانی کرده اظهاری چنین\nاو نهال معنی و اخبار مر او را ثمر\nالله الله زين ثمر وه وه از اشجاری چنین\nگر کنند منظور طبع مسلما آن محترم\nمیفرستم بهر او گه گاه اشعاری چنین\nتا کند درج همین اخبار بر فیض و اثر\nبشنوند اهل خرد از بنده تذکاری چنین\n\nاهمیت تاریخی و فنی\nصنعت رسامی فن تصویر\nفن تصویر قدیم ترین فنون مترقية بسیار معتنابهای زمانه پیشینه دینارا تشکیل میدهد ، انسانها که نخستین بار به فنون و صنایع بذل توجه و صرف ذهن نموده، همانا صنعت هيكل تراشي وفن تصویر کشی را خواه از جنس حیوان، سائر مناظر لطیفه بوده اند برقی داده و بتدریج در اصلاح و ترویج آن کوشش و سعی وافر ورزیده اند","chars":3700,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00976.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/976","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/976","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}