{"book":"adl0616","page":91,"text":"صفحه ۹۰ نمبر ۷\n\n(جنوب) و دیگر صلاحیت (دافع) را دارد. یعنی یکے میکشد و دیگر می میراند. در بعضی اجسام الکتریک مثبت و در بعضی اجسام الکتریک منفی موجود است. پس در جسمیکه یکی الکتریک مثبت، و دیگری الکتریک منفی را داشته باشد گرد خودشان را جذب میکنند، و چون بهم نزدیک کرده شوند و الکتریک هر دو طرف بسیار بهم باشه هر کدام آنها یک قسمی از الکتریکی را که در خود دارند بان دیگر رد و بدل میکنند که این رد و بدل بیک زوری و چابکی بسیار عظیمی بوقوع آمده درا ثنا شراره و صدا محصول مے آید.\n\nالکتریک از بعضی چیز ها بآسانی میگذرد، و از بعضی چیزها بستی میدهد. مثلاً از چیزای معدنی و آب و درختان و دیگر نباتات و در بدن انسان به بسیار زودی و نهایت سرعت گذر میکند که اینگونه جسمها را (ناقل الکتریک) میگویند. و از بلور و ابریشم و از هوا ـ علی الخصوص که هوا خشک و بی رطوبت باشد بسختی و دشواری گذر میکند که اینگونه اجسام را (غیر ناقل الکتریک) مینامند.\n\nالکتریکی که در کره هوا موجود است\n\nدر کره هوا بغیر از الکتریک طبیعے که بحال سکونت و آرامی موجود است یک قدری الکتریک مثبت نیز موجود میباشد. در وقت باریدن برف و باران به الکتریک منفی تحویل می یابد. شدت این الکتریک نظر باختلاف موسم با بیش و کم میشود، و در طبقه های بلند هوا موجود میباشد. و در طبقه های نزدیک زمین کمتر پیدا میشود.\n\nاگر چه سبب حقیقے ظهور یافتن اینگونه الکتریک در کره هوا بخوبی معلوم نیست، ولی بعض دلایل حکمای طبیعت شناس درین باب بیان کرده اند که آن هم عبارت از اینهاست:\nوقوع یافتن ولک یعنی بالش در ما بین کره هوا و کره زمین ـ برابر نبودن درجه حرارت در قسم های مختلف کره زمین ـ تحویل یافتن رطوبت.\n\nهنگامیکه جو صاف و بی ابر باشه (الکتریک غیر ناقل) میباشد، و سبب شدت بسیاری که پیدا میکند از هیچ یک نقطه ـ هوا خود را جمع کرده\n\nتیترانه - اما وقتیکه هوا ابری شود پاره های آبی که در هوا پراکنده میباشند (الکتریک ناقل) شده در سطح یک ابر ما خیلی الکتریک حاصل میکند. در انحال چون دو ابر پاره ئیکه هر کدام جدا جدا رقم الکتریک داشته باشند با همدیگر مالش یا بند در ما بین شان یک رد و بدلے واقع میشود که سرعت و شدت آن رد و بدل اندازه و درخشنده گی حاصل میکند. این است که آن درخشنده گی را (برق) یعنی (آتش برتک) و آن آواز را (رعد) یعنی (یابه غریژی) میگویند. و گاهی در ما بین زمین و ابر این رد و بدل الکتریک بوقوع می آید که در آنوقت از بالا بپایان و از پایان ببالا یک جریان الکتریکی حاصل شده (صاعقه) یعنی (تندر) را بوجود می آورد.\n\nاستقبال برقیه (آتش برتک) هوا را بسیار سرعت و چالاکی، و کمال تیزی و شدت ناکی از هم پاره میکند و برای پر کردن جائیکه پاره شده بماند هوا از هر طرف در ان جا هجوم می آورد که صدایست عجیب بعد از مصادمه آن هجوم هوا در خالیجا بظهور می آید و چون سرعت و تیز روئے ضیا از سرعت و تیز روی صدا خیلی افزون تر است از انسبب اول درخشنده برتک، و بعد از ان صدای پایه شنیده و دیده میشود.\n\nناموران زنان جهان\n\nمقدمه\n\n(سراج الاخبار) میخواهد که در این نسخه گاه گاهی در بعضی نسخه های خود یک قدری از احوال زنان مشهور که درین سپنج سرای فانی زندگانی بسر برده اند، و نامهای خودشان را در ورقه های تاریخ یادگار مانده اند، برای فایده برداشتن بی بی های مستورات، و بیگمهای مخدرات وطن عزیز خود درج صفحه های اوراق اخبار نماید. درینباب اگر چه بعض اشخاص بر ما ایراد و اعترا","chars":2883,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00091.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/91","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/91","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}