{"book":"adl0616","page":804,"text":"شماره ٢٤\nسال دوم\nصحیفه ۹\n\nچون این سه قوت با هم دست اتفاق رايك كنند و يك باديگر معاونت نمایند بعضی اسباب مخربه دیگر تولد میکنند که انها نیز در خصوص تبدلات عالم خیلی خدمتها میکنند ..\n\nمثلا در يك كولاب بسیار عمیق و بزرگی بمرور ایام بواسطه همت حرارت بنی علفها ، و كارته ها ، نی ها، و نباتات سائره پیدا میشود. ورفته رفته نیها و کارته ها کثرت پیدا کرده تالاب را به یک هزاری تحویل میدهد، و جناب صنعتگر باد نیز بمرور ایام لحظه بلحظه خاك و غباری زیادی بر سر آن ریخته میرود . تا اینکه آنمحل را بصورت زمینی بسیار سختی تبدیل میکند. و قرناً بعد قرن برین زمین قریه ها و قصبه ها تشکیل مییابد. پس اگر عمق آب آن تالاب بسیار بود در زیر آن قریه ها و قضیه ها آب موجود مانده بعد از مرور زمان بيك زلزله و يا يك حوادث سائرة ديگر این زمین بك تبدل دیگر بوقوع میآورد. و قصبه های بسیار بزرگی را همه موجوداتش غرق و ناپدید میگرداند. واگر آب كول كمتر باشد درختها ونباتات آنسرزمین آب کول را کشیده و جذب نموده از آب و تالاب هيچ يك اثرى هم نمیگذارد .\n\nو بسیار میشود که بالعکس امثله تبدلات ظهور مینماید یعنی به يك زمين است خاک و ریگزاری را بمرور ایام رفته رفته بقدر يك كولاب بسیار بزرگی عمق میدهد، و بعد از مدتی آب باران و یا آب شهری در ان جا فراهم آمده در حالتیکه صحرا بود کو لاب میشود .\n\nو این نیز از صنعتهای آلات سه گانه است که در بعضی جاها که آب از خاك مدهنی شله و دره ها فرو میآید پارچه های بسیار جسیم جمیعی از خاك تشکیل میدهد که آن پارچه ها را حرارت در یکمدت مدیدی خشك و غبار ساخته بدست معین بی همت خود یعنی باد تودیع میکنند. و باد نیز آنرا برداشته بطرفهای دیگر پشته و تپه ها و دامنه ها بظهور میآورد .\n\nاینست اسباب و آلات غیر محسوسه تبدلات كرة ارض اما اسباب محسوسه ومدهشه که دفعه ظهور میکند و جهانرا بيك لحظه از يك حال بحال ديگر تغییر وتبديل ميدهد عبارت از صدمات دهشتناك عظیمه ) و ولقانیه ) میباشد که این صدمات در خصوص تبدلات سطح کره ارض از همه زیاده تر خدمت میکنند . و چون مبحث صدمات و ولقائیه از مباحث عظیمه فن ژئولوژی است در اینجا تحت اساسی محتاج شرح وابسط زیادیست لاجرم در اینجا بصورت بسیار مختصری از ان بحث میرانیم و انشاء الله در خصوص صدمات وولقانیه در اجزای آینده معلومات کافی بیان خواهد شد .\n\n( صدمات وولقانيه )\n\nو چنانکه بر ارباب ( ژئولوژی ) مخفی و پوشیده نیست که در طبقات داخلی و مرکزی کره ارض بی معادن ، و مواد مشتعله\n\nمحترقه ، و گازات و ابخره ناریه موجود اند که این مواد مذکوره در جوف طبقات داخلی کره ارض دائما بجوش و خروش اند .\n\nو بخار اینکه خواه ازین مواد مشتعل بظهور میآید، و یا آنکه از آبهای داخلی کره ارض که قوت آتش مرکز به بجوش میایند حاصل میشود. والحاصل بهرصورتیکه باشد باشد این ابخره مذکوره در انجا به تحت تضییق و فشار بی قوتی در آمده مطلقاً به جستجوی جای فراری مجبور میگردند، و از برای اندفاع و برون برآمدن روی زمین را بجنبش و حرکت در آورده زلزله های شدید و وخیم بی مدهشی را سبب میگردند. و گاهی شواهق بعضی کوه ها را از هم شكافته و مواد مذاب شده و ولقائیه که آنرا ( لاو ) میگویند از انجا خروج و باطراف و جوانب جبل جریان یافته ، و پس از انجماد سر از نو در اطراف و اکناف تبه های جسیم ( گرانید ) تشکیل میدهد و شراره های دوزخ مانند آن بذلك سر کشیده و خاكستر را باد به اطراف و اکناف برده قصبه های جسیمه را در زیر آن غرق مینماید و اگر شهر وقصبه در جوار آن باشد دران واحد از تخم و بذر رویش چه می کنند .\n\nو بزرگترین صدمات و ولقانیه است که کاهی در زیر طبقات بعضی جزیره های بحر مواد مشتعله ناریه تراكم نموده و دفعه از هم کفیده جزیره را جمیع شهر و قصبات و موجوداتش غرق و ناپدید میگرداند. و بعضا دیده میشود که بنا بر اسباب صدمات و ولقانیه سر از نو جزوه های دیگر از میان بحر ظهور مینماید. والحاصل صدمات وولفانيه در خصوص تغیرات و تبدلات کره ارض آنقدر مثالهای مخوف مدهشی نشان میدهد که انسانرا در گرداب حیرت القا میکند .\n\nپس ما حالا در اینجا از بعضی تبدلات و تغیرات مهمه که از معایب تواریخ بنظر در آمده بسط و تمهید میدهیم . که اغلب انها نیز جزیره های نو ظهور بحر است :\n\nجزائر نوظهور\n\nصورت بزرکترین و کیفیت مهمترین تبدلات عالم در جزیرها اینست که مجدداً از قعر بحر بظهور آمده است . ازین رقم جزایر در وهله اولی که بنظر میخورد همانا جزیرهای (سیوارد ) است . جزیرهای سیوارد، عبارت از ده پانزده قطعه جزیرهای كوچك و زنگی است که در میان ) بحر سفید ) وقريب قسم بحر یونان كائن و موجود میباشند .\n\nدر جزيرها چون انسان بسوی خاك وسنك وهيئت سائره آن با نظر دقت ملاحظه کنند چنان می پندارد که گویا حالا آب اینمحل جذب شده بحالت خشکها تبدل نموده است. حتی برخی قایل خیال جزیرهای مذکوره نیز از پوست های حیوانات بحری مانند کودی و صدف ، وغير ذالك نیز دیده میشود . وسنكها ومواد ارضية آن نیز از ریکهای زیر بحر تشکیل یافته است .\n\nپس هر يك ازين چیزها دليل واضح و برهان قاطع است بر اینکه","chars":4234,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00804.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/804","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/804","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}