{"book":"adl0616","page":797,"text":"سال دوم\nشماره ٢٤\n\nچنان استعداد و ذکای خلقی و طبیعی را مالک است که از هیچ ملتی پس نمیاند . دین مقدسی که پیرو آئیم ما را بر همه خوبیهای دنیا و آخرت سابق و رهبر است. پادشاهی که به تابعیت و رعیتی آن مفتخريم بجز خوبی ما و آبادی وطن ما ذکر آرزویی ندارد. چون چنینست : آنها چرا بی مال بی ثروت بی کمال بی صنعت مانده ایم ؟ تاجرا از زمینها، وكانها، وغيره محصولات و معمولات ملك خود بدرجة عشر عشیر ملتهای دور و نزديك خود استفاده نمیتوانند ، آیا آنها چهار چشم دارند و ما دو ! آیا آنها چهار دست دارند و ما دو ؟ آیا آنها دو کله دارند و ما يك ؟ آیا آنها دو مغز دارند و ما يك ؟ نی نی ، چیزی که آنها دارند ما هم داریم. چنانچه آنها انسانند ما هم انسانیم، پس ما چرا از سوزن يك اینچی گرفته تا بیسیم تلگراف هزارها کیلومتری بهر چیز به آنها محتاجیم ما هم زراعت میکنیم، بلکه اراضی ما نسبت به اراضی آنها قابل تر و مستعدتر است ولی هزار افسوس که ما از زمین خود نصف محصول آنها را برداشته نمیتوانیم. ما هم تجارت میکنیم. ولی چه فایده که بجای تنفع بوطن خود ضرر میرسانیم. ما هم معدنهای توانگر داریم ولی نه آنرا میشناسیم، و به دست زده میتوانیم. و اگر دست بزنیم مفقودش میگردانیم. از اینرو بقول اشخاصی که بگویند معدن در ملک شما نیست قانع گردیده تسلی خاطر میکنیم و ای هم وطنان دانش قرین ، ای هم ملتان همدین و آئین : بدانید که اینها نیست مگر از بی علمی ، و بد اخلاقی و بیخبری و كاهلي، و غافلي ما ! ديگران بعلم مال و ثروت پیدا کردند، زیرا علم است که فقیر را توانگر میسازد. بعلم هنر و صنعت آموختند. زیرا هیچ هنر و صنعت بیعلم پیش نمیرود ، ما یا کاهل و سست رفتار قول به میرانیم علم است که ماشینهای زراعت را ایجاد و اختراع کرده پیکان آهنین آنرا بقدر يك كر در خاک فرو میبرد و تا ما با کجریب زمین خود را قابل زراعت سازیم علم ده برابر زمین های ما را قابل زراعت ساخته محصولاتش را ده چند میسازد. بدی اخلاق ما را با علم دشمن ساخته کاهلی و غافلی ما را از سعی و کوشش واداشته، پادشاه ما برای تحصیل و تربية اولادهای ما مکتبها باز میکنند. ما اولادهای خودرا بکره دران داخل میکنیم. توان گران مانها اندوختن زر و دینار را در صندوقها توانگری میدانند هيچ يك جوانمردی پیدا نشد که یکچندی ازان اندوخته کیهای خودشانرا پر کشادن يك باب مکتبی يا تأسيس دادن يك كتبخانه يا فیروزه ساختن يك چند اولاد وطنی صرف نمایند. عجب وطنی غیرت ملی همین است که ما داریم ؟ حاشا ! حب وطن این است که ما وطن خود را از دستبرد دشمنان وطن خود که مترقب فرصتند نگاه داریم. نگاه داشتن آن میسر نمیشود مگر به آلات مدافعه، بعساکر منتظمه، بعلم و هنروری بمال و توانگری کشیدن معدنها از زیر هزاران من سنگها، ساختن ریلها و اور وپلانها بسیار گناه است که ما بگویم : اینچیزها را خدا فرنگها را مخصوص نموده مسلمانان نمی تواند آیا چرا میتواند مگر آنها انسان و ما هم حیوانیم اگر چنین میبود چرا در اول مسلمانان متمدن مانند مشمول بودند. و فرنگها نبودند؛ یکبار تاریخ تمدن اسلام را بنظر غور ملاحظه نمائید به بینید که اسلامها چه بود که نداشتند . عساکر منتظمه را اسلام مالک بود . حق و عدالت و اخلاق حسنه را اسلام مالک بود. عمارت صنعت، زراعت، تجارت، در اسلام بود ، علوم وفنون بدرجه در اسلام شایع بود که هیچ مالی از مال نداشتند ، هر چیزیکه دیگر مال گرفته از اسلام گرفته . پس چرا چنین شد که ما حالا هیچ نداریم و دشمنان دین و وطن ما هر چیزی دارند ؟ آيا اين يك درد جانگاهیست که اسباب حقیقی آنرا صاف صاف گفته نمیتوانیم ! پارسال ( بنام علم و اسلامیت ) و ( آیا چه باید کرد ) يك دو رساله ناچیزانه هدية سراج الاخبار افغانیه گفته طبع و نشر نموده بودیم و از بعضی اسباب الحالها بصورت اجمالی بیان کرده بودیم . ولی جهود ! در حالیکه از دوسه عصر به این طرف هر چه که شنیده باشیم همه کی عبارت از القای خوابانیدن ما بوده باشد بيك آواز و دو آواز چنان بیدار خواهیم شد ! ... ای برادران دین و ایمان وای هموطنان با عقل و اذعان ! این است که بعد از يك رمضان پرفیض و احسان يك عيد سعيد نورافشان درخشانی را نائل و سزا وار گردیدیم . با پادشاه مهربان محبوب القلوب خود روزه گرفتیم ، افطار کردیم ، نماز خواندیم ، ختم قرآن عظیم الشان نمودیم ، حالا نماز عید فطر را باين دبدبه و سطوت و شوکت اسلامی ادا میکنیم ، قدر و قیمت این نعمت را بدانیم . چنین شکر و ثنا را بدرگاه ایزدی بسائیم . هم دیگر خود را بسلهای بیغش و باصتها در آغوش کشیم، مصالحه ها و معانقه های همدیگر قوة جاذبه الكتريكي محبت ووداد ، و اتفاق و اتحاد را در دلها و جگرها و حواس خود قایم و دایم نمائیم . اتحاد و اتفاق اقوام و قبائل وعشاير مختلفه ملت نجیبه ما در وقت حاضر از اهم امور ضرور به میباشد. زیرا یک جاده مهمی که در محافظه وطن مقدس از تسلط دشمنان وطن باشد همین است . ما هیچگاه از شر دشمنان شمالی و شرقی خود ایمن نباید باشیم ، و اگر تفرقه و اختلاف در ما باشد دشمنان ما زود برما دست خواهند یافت. پادشاه خودرا وطن خود را، شرافت ملی خود را بدل و جان و ایمان و وجدان دوست نداریم، بادشاه ، وطن، ملت را وجود واحد . بدانیم . بادشاه محکوم و مشروط در اسلامیت دیده نشده، و علی الخصوص به امزجه و طبایع ملل شرقی، هیچ توافق نمیکنند حکومتهای اسلامی که برین کار اقدام کردند هیچ بهبودی ندیدند. آنها را درس عبرت داشته بادشاه ، وطن، ملت را وجود واحد و حاکم مطابق بشناسیم، اصلاح و خوبی و هدایت آنها را از درگاه الهی نیاز کنیم در اخلاق حسنه کوشش ورزیم. از نفاق ، رشوت کارهای ملا یعنی اجتناب کنیم . هم يك وجود گشته به ترقی و صنایع و تجارت","chars":4728,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00797.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/797","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/797","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}