{"book":"adl0616","page":767,"text":"صحیفه ۱۲ سال دوم شماره ۲۲\n\n(حکومت مرا کو چسان خراب شد)\n\nدر وقتی که سیاسیون دولتهای جرمن و فرانس نقشه ها و پلانهای تقسیم کردن و از میان برداشتن آرامی میکشیدند در همان روزها بادشاه مراکو با ندما و همنشینان ظریف طبع خود در باب آور دن مغنیه ها و سازنده ها و رقاصه های مصری و فرانسوی نقشه ها و اندیشه ها داشتند . در وقتی که از طرف فرانس و از دیگر طرف اسپین آدمهای کار گذار فنون شعار خود را در باب نقشه گرفتن سرحدات و راه ها و معبر های عسکری ملك مراكو بهر هر طرف منتشر میساختند سرحدات ملك مراكو بدرجه بی قوت مدافعه و برهم و در هم بود که کارتوس های زنگ زده نم کشیده در خاك توده ها پنهان شده عسکر بی انتظام لخت و گرسنه آن سرحدات به تفنگهای شان برابر نمی آمد، و تفنك ديگر نمير و كارتوس از دیگر نمبر بود . اگرچه حکومت مراكويك چند دسته فوجه منتظمی خوش دریشی داشت ولی آن فوجها محض برای آرایش و نمایش سرای والای سلطان مخصوص بود که دیگر کاری از آنها گرفتن متصور نبود . دیگر فوجی که منتظم گماشته شود موجود نداشت این است که به این سببها و امثال این گونه سخنها و بی پروائیها و غفلتها و جهالتها و ندیمهای بد ملك مرا کو خراب و بدست اجنبیها درامد .\n\n( تفصیلات قتل صدر اعظم محمود شوکت پاشا )\n\nچقدر اسف انگيز احوال ! يك وزير اعظم يكدولت بسيار معظم و محتشم شهید غدر و خیانت چه اشخاص پست فطرت لئیم میگردد ؛ این مصیبت قتل محمود شوكت پاشا چنان يك فلاكت مدهشه بود که فلاکت محاربه را بر طاق نسیان گذاشت . درین هفته اخبارهای استانبول که برای ما رسیده اکثر وقوعات همین جنایت و تفصیلات همین خیانت ستونهای معارف خود را مملو نموده اند که از قرائت آن مو بر بدن میخیزد ، و گریه در گلو میپیچد ، و بر احوال ممالك دولت عليه عثمانیه خروارهای حسرت والم ، و بارهای کدورت و غم بروجود مسلمانان غم شريك شان می نشیند . واقعیکه ما مردم افغان بسبب اخوت مسلمانی خود را غم شريك برادران عثمانی خود میدانیم. به شادی شان شاد ، بغم شان غمناك میکردیم. بخوبی و بدی ، وحتى و ناحقی فرقه های سیاسی شان هیچ سروکاری نداریم، و نمیدانیم که كدام يك فرقه برصواب ، و كدام يك بر خطاست. چرا که بدانستن این چیزها لزوم نمی بینیم. ولی چون به تجربه برما ثابت شده ، و بگوش و چشم شنیده و دیده ایم که همه این مصیبتها و فلاکتها از همین اختلاف و نفاق و شقاق فرقه ها و پارتیها بظهور انجامیده و می انجامد ازان سبب دوام این اختلافات ، و خانه جنگیها را طبعاً خیلی مكروه و منفور می بینیم . و رفع شدن این بلا را از میان برادران عثمانی خود از درگاه باری نیاز میکنیم .\n\nنمیبود ادرنه را که میتوانست فتح کند. از طرف دیگر بلغاری یونانی را نیز با اینهمه فدا کاریهایی که کرده میخواهد از پی جاها صفرالید بکشد، کوههای عیاره را کسی بحساب هم نمی آرد لهذا لازم و ضرور است که اینها در مابین خودشان مسئله را فیصله نمایند و بر سر همدیگر زده غالب را از مغلوب فرق دهند، و قوتهای خودشان را در نظرهای عالم نشان بدهند. بلغارها چنان يك روشی گرفته بودند که در ظاهر دولتهای متفق خود را وعده ها و منفعتها نشان داده در باطن همه منافع ، را برای خود تأمین کنند. حتی نه تنها متفقین خود را بلکه دولت رومانیا را نیز بهمین حیله ها ساکت ساخته بود در انجام کار به این دامهای تدویر بلغارها همه شان دانستند. لازم شد که وجود او را از میان بردارند، و ازین است که یونان و سرویا حمله های شدیده بر بلغار نموده کامیاب هم شده اند . دولت علیه عثمانیه را ضرور است که ازین فرصت استفاده نماید و هیچ غفلت و اهمال نورزیده، و خود کشیها را ترك نموده ، و اختلافها را برای وقت دیگر گذاشته بکار آغاز کند، و یکدقیقه فرصت را فوت نکند عدل خداوندی نیز هیچ شبهه نیست که خونهای آن همه بیگناهان جور و ستم بلغاریا را پامال کردن نگذارد درینوقت و متفقینش نیز ظاهر گردید که بلغارها چقدر وحشی و چقدر خونریز هستند. از بعضی روایتها معلوم میشود که رومانیا با بلغار رسماً اعلان جنك كرده ، وعسكر رومانيا از سرحد بلغار عبور نموده، زد و خورد سرب و یونان نیز با بلغار باز در پیش است معلوم است. ترکیه نیز ازین فرصت هیچ چشم پوشی نخواهد کرد و اگر بکند از قاعده از فرصت استفاده خیلی دور خواهد ماند مردمانی که در امور سیاسی استقاده را مراعات نکرده اند خیلی خسارت دیده اند. مسلمانان در هر هر جا هیچگاه از قاعده از فرصت استفاده فایده نگرفته اند حالا که جهت مقابل شان قدم قدم این قاعده را پیروی کرده اند. حافظ شیرازی اگرچه به این بیت که:\n\nهر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار\nکی را وقوف نیست که انجام کار چیست\n\nقاعده از فرصت استفاده را بیان کرده ولی هزار افسوس که ما آن وقت خوش را یعنی فرصت را برای عیش و راحت طلبی و به امورات مهمه نپرداختن و به لهو و لعب و مالا یعنیات صرف اوقات نمودن مخصوص پنداشته بیت مذکور را چنین تخمیس و تفسیر نموده ایم :\n\nجانا چهار فصل بود دور روز کار\nفصل دی و تموز و خزانست و نوبهار\nدر هر چهار فصل بود عیش خوشگوار\nهر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار\nکی را وقوف نیست که انجام کار چیست","chars":4237,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00767.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/767","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/767","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}