{"book":"adl0616","page":757,"text":"۲۲ سال دوم شماره ۲۲\n\nاوقات روزه داشتن خودها را باختیار خود بی نازل شدن وحی در پایاب در فصل بهار که موسم اعتدال هواست پسندیده عدد ایام روزه خود را برای فکر خود عوض پنجاه مقرر داشتند — و چون تفصیل اجمال کلام الله در احادیث الرسول است لهذا بعضی از مناقب روزه و ماه آنرا از احادیث صحیحه نبویه علی صاحبها الصلوة والتحیه نقل نموده معروض رای دیانت پیرای قاریان کرام سراج الاخبار میگردد — در صحیح بخاری و صحیح مسلم از ابو هریره رضی الله عنه روایتست «کل عمل ابن آدم یضاعف الحسنة بعشر أمثالها إلى سبع مائة ضعف قال الله تعالى الا الصوم فانه لي وانا اجزى به يدع شهوته وطعامه من اجلى للصائم فرحتان فرحة عند فطره وفرحة عند لقاء ربه ولخلوف فم الصائم اطيب عند الله من ريح المسك والصيام جنة واذا كان يوم صوم احدكم فلا يرفث ولا يصخب فان سابه احد او قاتله فليقل اني امرؤ صائم،» يعنى آن حضرت صلى الله عليه وسلم فرمود که هر عمل نيك آدميزاد مضاعف کرده میشود بدین گونه که اجر و ثواب يك نیکی را بده چند آن میدهند تا بهفصد چند آن بر حسب شدت ریاضت و اخلاص بمحضرت ربوبیت وبحسب فضل او تعالى — و حقتعالی فرموده است مگر روزه که جزاء آن حد و اندازه است و من جزا میدهم بآن هر چه می خواهم و چندانکه میخواهم از حد حصر و شمار بیرون زیرا که روزه محض برای منست اگرچه همه چیز برای اوست تعالی و تقدس و همه عبادات برای اوست روزه را دران میان تخصیص نمود و تکریم و تشریف خاص امتیاز داد از جهت آنکه این عبادت از ریا بعید است و از چشم دیگران پوشیده است و از جهت آنکه نفس را دران حقی نیست چنانکه فرمود «و يدع طعامه وشهوته لاجلى» یعنی روزه دار خواهش نفس خود را خصوصا طعام خود را که احتیاج با آن اکثر است برای من و طلب ثواب و رضای من ترك میدهد — و گفته اند هیچ معبودی بجز حق سبحانه و تعالى بروزه پرستش نشده است و تعظیم کفار معبودان خود را در هیچ عصری بصوم نبوده اگرچه بصورت صلوة وسجود و قربانی بوده است — و بعضى گفته اند استغنای از طعام وشراب و سائر شهوات از صفات پروردگار است ( تعالی و تقدس ) و چون بنده بدرگاه او تعالی با آنچه موافق و مشابه صفات اقدس او تعالت تقرب جست بدینوسیله نسبت تناسبی باو تعالی برای خود صحیح ساخت\n\nدل نسبتی بحضرت اعظم درست کرد\nنسبت درست کر دو چه محکم درست کرد\n\nلهذا او تعالی این عبادت را بذات اقدس خود نسبت فرمود — و موافق سیاق و روش حدیث البته آنست که این نسبت شریف از جهت آنست که او سبحانه بمقدار ثواب و تضعیف آن عالم است و بعلم مقدار این ثواب یکانه و منفرد است که دیگرانرا بآن خبرداری نیست — و امام بیهقی روایت کرده است که شخصی از سفیان بن عیینه که از کبار طبقه تبع تابعین است پرسید که معنی این حدیث قدسی چیست که، «كل عمل ابن آدم له الا الصوم فانه لي وانا اجزى به،» ايشان گفتند که این صحیح ترین احادیث و محکم ترین آنهاست و معنیش آنست که چون روز قیامت در میان مسلمانان و خصمان وی مخاصمه واقع شود آنچه برذمه وی از حقوق خلق میبرآید در عوض آن از اعمال نيك وی خواهند داد تا آنکه هیچ عمل نيك باقی نماند و چون نوبت روزه رسد حقتعالی روزه را در عوض مظلمه نخواهد داد و باقي مظالم آن بنده را خود متحمل خواهد شد و اهل حقوق را بثواب راضی خواهد ساخت بعد ازان روزه همراه آن روزه دار شده او را بهشت خواهد برد — و ايضاً بمضمون آيه كريمة، «ان الشيطان كان للانسان عدوا مبينا» . و حديث شريف «ان الشيطان يجرى من الانسان مجرى الدم فضيقوا مجاريه بالجوع» معنى آیه کریمه آنکه بدرستی که شیطان برای انسان دشمن آشکار است و معنی حدیث شریف آنکه شیطان در بنیه وجود آدمی مانند خون جاری و روان است لهذا افکندن و انداختن خطرات و اندیشهای بد در دل و سینه انسان بروی آسانست و در اغوا و لغزانیدن انسان برای وی مانع و دافعی نیست پس شما مجاری شیطان را بگرسنگی تنگ سازید تا آثار تردد وی و آمد و رفت وی در وجود شما کمتر شده خطرات و اندیشهای ردی را بشما کمتر بیندازد — و بعبارت علما و مشائخ عظام این مطلب را اینچنین بگویم که میدانیکه در وجود آدمی محل جریان و جولان شیطان شهوات است وقوت شهوت شکست می خورد مگر بصورت گرسنگی و مجاری میدان شیاطین مسدود نمیگردد مگر بریاضت صوم بنابران تا آنکه طالب سعادت ابدی میدان سینه خود را از ظلمات وساوس شیطانی و نجاسات شهوات نفسانی بصیقل تشنگی و گرسنگی و بیخوابی و بیداری باوصافی نگرداند قابل فیض اسرار صمدیت جل شانه که نمونه از مضمون « الم نشرح لك صدرك » است نگردد — و خاصیت روزه آنست که راه شیاطین که موانع این سعادت اند بر بنده میبندد و مار خبیث نفس اماره که دشمن دین است بتازیانه گرسنگی و تشنگی سراسیمه و سرکوفته میگردد و قوای غضبی و شهوی که غولان و رهزنان نور عقلند بقوت این ریاضت مقهور و مغلوب میگردند — بدین سبب است که حق جل و علا این رکن را از جمیع ارکان اسلام بشرف اختصاص بخود مخصوص گردانید\n\nبیت، هر چه بدان شرع بشارت دهست از همه حرفی انا اجزی به است .... و دیگر از فضائل روزه آنست که بوی متغیر دهان روزه دار در نزد حضرت صمدیت از بوی مشك بهتر است — باید دانست که حق جل وعلا بكمال حکمت خود دو نوع ادراك را در وجود انسان تعبیه فرموده است یکنوع را ادراك صوری خوانند چون ادراکات حواس پنجگانه ظاهری و این نوع ادراك ثمرة لطائف عناصر است — نوع دوم ادراك معنویت چون قوت قلب وروح وباقي لطائفی که اهل تصوف که بر گزیدگان امتند از ادراکات آنها بهره یابند — و هر قوتی را ازین قوتها بر حسب خاصیت وجود او از ادراکات خود لذتی والمی هست و چون قلب","chars":4610,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00757.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/757","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/757","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}