{"book":"adl0616","page":664,"text":"صحیفه ۱۳ سال دوم شماره ۱۷\n\nگاهی تذکار فرموده اند خامه ران خوبی و نگویی شده اند. اخبار عاجزانه ما که هنوز دو سال از عمر خود را بسر نرسانیده است چون از چنین اخبارهای که سالهای سال در راه قوم و ملت گیر افشانی نموده و بخدمتهای قلمیۀ خود عالمی را احیا کرده اند در حق نامستحق خود خوبی و ستایش بشنود بجز عرض تشکر و افتخار چه خواهد توانست. و هم چه حاجت مادامیکه ذات عرفان صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین بادشاه مقدس معظم محبوب القلوب ما وجناب نائب السلطنه صاحب افخم، و دیگر شهزادگان عظام وجمله عالیه سلطنات، وهمه مأمورين و بزرگان دولت، واكثر ارباب عرفان ملت نجیبه افغان به اشتراك و خریداری اخبار عاجزانه ما تواضع فرموده اند و پسندیده اند و ستایش میفرمایند هر گاه يك جاهل\n\nعلی، و يا يك بداخلاق ردی از آن شکایت نماید چه ضرری به آن خواهد رسید؟\n\nغول هر چند کنند عوعوه وش خراش\nآب جاری که بود بالا چه پروا دارد\n\nمقاله مخصوصه\nفن\nژه ولوژی\nیعنی\nعلم طبقات الارض\nاز فنون معتنابهای اعصار اخیره یکی نیز فن (ژه وولوژی)\n\nمنظرۀ تعميرات پل سراج المقال\n\nيعني ( طبقات الارض ) است. که موضوع و مقصود این علم نشان دادن اسباب موجبة تغيرات وتبدلات سطح کره ارض است که از زمان افرینش آن تا الی الان بچه گونه و کدام کیفیت که گاهی دفعة و بعضاً اهسته اهسته تغییر و تبدیل ورزیده و میورزد. و این تغییر و تبدیل آنرا سبب موجب چه چیز است. علم آوردن بر فن ژه وولوژی بسبب عالی بودن مبحث، و من حيث اهمیت معلومات مفیده اش مر انسانها را بعد از علم هیئت محتاج اليه درجه ثانی شمرده میشود. این فن از فنون قدیم نی بلکه فن جدید است. انسانها قبل از انکه حال و طبیعت سنگها، و خاكها، و مواد مرکبه زمین را بدانند به احوال و حرکات ستاره ها، و طبیعت و عادات حیوانها وغيرذالك کوشش ورزیده اند که در آن وقت ها در حق سنگها و معدنیات\n\nکره ارض معلومات بسیار کمی داشتند. پس ازین سبب در خصوص علم آوردن و دانستن اصل و ماهیت این کره ارض که مقر و مأوای ماست حکمای اعصار اخیره سعی و کوشش ورزیده اند. و حالا در جاه علویت آن خیلی معتنی گردیده است. ما که در نجا از فن ژه لوزی بحث میکنیم محض اعطای معلومات ابتدائی ایست که بر قارئین کرام عرض مینمائیم. در نه فن ژه لوژی خیلی علم جسيم وشعبات واقسام عديدة بیشماری دارد که صحایف محدوده این اثر ناچیزانه از گنجایش آن عاجز و قاصر است. و هم چه حاجت ! زیرا وظیفه سراج الاخبار افغانیه بر قارئین کرام بخوبی معلوم است که از هر گونه علوم و فنون معتنابهای عصر حاضر شده بصورت مقدمه واره بهیئت معلومات اساسیه بنظر مطالعه کنندگان عرض میکنند تا انکه از این اساس آن علم، و بعضی معلومات مفيده","chars":2248,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00664.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/664","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/664","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}