{"book":"adl0616","page":613,"text":"صحیفه ۲\nسال دوم\nشمارهٔ ۱۵\n\n( ليلهٔ مسعودهٔ جشن ولادتی اعلیحضرت همایونی )\nشب پنجشنبه گذشته ۲۵ ماه ربيع الثانی باليلهٔ مسعودهٔ ولادت ذی سعادت پادشاه مقدس معظم محبوب القلوب ما ذات شوکت سمات اعليحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ) ادام الله دولة الى مديد الزمان مصادف آمده بر همه ملت افغانیه يك عيد سعيد پر سروری کردیده بود. ملت بختیهٔ افغانیه این لیلهٔ سعیده را بهترين و مسعود ترين ایام سعادت خودشان می شمارند. زیرا همین شب فیروزی موهب است که نیر پر انوار درخشندگی نثار فیوضات آثار صبح سعادت ملت ووطن شرف طلوع - را در سطوع ارزانی فرموده است. مجلس جشن ليلهٔ پر سرور سعادت نشور مذكور در دارالسلطنهٔ کابل در دالان بزرك سلامخانهٔ عام انعقاد یافت. بساعت ۸ شب دالان مذکور از اهل دربار معالی بار و ارباب مناصب ملکی و عسکری که بالباسهای رسمی شبانه خودشان ملبس بودند خنجا خنج پر شده بود. ذات عالی شهزادهٔ مکرم نائب الحكومة ( سردار حيات الله خان ) يساعت مذكور بدربار تشریف آورده با يك نطق مختصری مجلس را باز فرمودند. و مراسم رسمی را انجام داده اهل دربار را به سرور و افراح آزادانه امر فرمودند . و تا ساعت یکنیم شب به انواع فرحتها و مسرتها بسر آمده محفل انس مذکور به انجام رسید . اهالی شهر عزیز ما دو شب مهتابياً شهر آئین اجرا نمودند رعایای صادقه شاهانه دکانهای خودشان را به انواع زینها و چراغاتها تزئین نمودند . موزیکهای عسکری - و سازهای ملی در هر هر طرف شهر عزیز مه يك ولولهٔ مسرت انداخته بود. در اهالى يك جوش و خروش عظيم مسرت مشاهده میگردید . بازارها روشن ، دلها چون صحن گلشن شده بود. هواهای اول بهار نیز سینه ها را يك انبساطی می بخشيد .\n\n§\n\nدر نسخهٔ سابقهٔ خود از مدنيت پر وریهای اعلیحضرت همایونی بحث رانده وعده داده بودیم که در شمارهٔ آینده خود از ترتیبات و تنظيمات مدنیه دربارها و جشنهایی که در دولت علیه افغانستان اجرا میشود بحث خواهیم داند. این است که درینجا حالا به ایفای آن وعدهٔ خود مسارعت می ورزیم : اولا این را بگوئیم که دولت متبوعهٔ مقدسهٔ ما تقريباً صد ساله یکدو نیست که آغاز آن از زمان ( احمد شاه بابا ) است . در زمان سلطنت شاهان صدو زائی قواعد دربارها سراسر به اصول و قواعد ایران تطبیق میبافت . سلطنت پادشاهان محمد زایی آن اصولها و قواعد افراط پروری را خیلی تعدیل داده وضع ساده گی را پیش گرفت که آنهم خیلی به تفریط نزديك بود. چنانچه در شمارهٔ سابق خود شمهٔ از ان بيان نموديم .\n\nذات اعلیحضرت بادشاه معظم محبوب القلوب ما سراج الملة والدين مدالله ظله في العالمين جشنها و در بارها را در زیر بك نظام و انتظام بسیار مضبوطی در آوردند. در اول هیچ کسی چوکی و میز را بیاد هم نداشت، در وقت حاضر کسی بر زمین نشستن را بخاطر هم نمیگذراند. در بارهای پادشاهی همه با چو کیا ، وطعام همه بر روی میزها اجرا میشود. در اوایل چون پدر بار داخل میشدند انسان کمان میبرد که در من معرض البسه های مختلفه در آمده است. بك ادنا پیشخدمتی بنظر بر می خورد که به البسه يك جنرالی ملبس شده بود. و نيز يك جرئيلی بنظر می آمد که لباس يك نفر عادتی را در بر داشت. در وقت حاضر رتبه ها و منصبهای ملکی و عسکری حد لایق ولازمی را گرفته هیچ کس از رتبه و منصب خود نه كم نه پیش چیزی پوشیده نمیتواند . نظام نامه البسه را خود ذات اعلیحضرت پادشاهی ترتیب فرموده و بعدها نسخه ها از ان بطبع رسیده بر ارباب مناصب توزیع گردید . اصول تشریفات دربارها مچنان رونق و انتظامی در آمده که سالخورده کان افغانستان آنرا بخیال و خاطر خودشان هم ندیده بودند. ترتیب و تنظيم شبهای جشنها بيك رونقي بعمل می آید که انسان خود را عادتاً در يك عالم دیگری تصور میکند. این جشنها اگر در زمستانها بوقوع آید در عمارتهای پادشاهی واکر در تابستانها باشد در میان باغهای پادشاهی تنظیم می یابد . اهل دربار و ارباب مناسب و رتب با دريشهاي يك رنك و يك نسقى که فرا خورد صنف خودشان باشد ملبس شده حاضر میشود. تنويرات وجراغان بيك شمشعهٔ بسیار خوش رونقی شعله افروز سرور میگردد چو کیها و میزها بيك ترتیبی وضع میشود که چار چار پنج پنج و شش شش نفر يك مجلس انسی بران تشکیل داده بتوانند. بر میزهایی که در محفل های انس تشکیل می یابد انواع شیرینيها ، وميوه ها، وسيكرت ها موجود است میزهای بزرگ طولانی چای و قهوه نوشى بيك ترتيب دلا را وضروف خوشنا بانواع بسكوتها، و چيقولاتها وغيره در موضعهای مخصوصی جيده و موضوع ، و جایدارها برای خدمت مدعوین در پیش آنها بیا ایستاده میباشند. میزهای کتابهای تصویر دار ، و آلبوم های پانوراما کار، در پیش انظار هوسکاران آن گذاشته شده است. میزهای شطرنج و قطعه و دیگر بازیها نیز در جاهای مناسب موجود است. سازنده ها و نوازنده ها و گراموفونها ، موزیکهای عسکری، سازهای ملی از هر هر طرف به تنشيط آذان سامعین خدمت میکنند .\n\nبهترین مزیتهای این گونه شبهای جشن ها همانا بك آزادی و بی تکلفی ایست که در دایرهٔ قاعدهٔ آداب اجرا میکرده . در اول افتتاح جشن که ذات اعلیحضرت پادشاهی در مجلس تشریف می آرند بقدر پنج ده دقیقه رسماً همه اهل دربار را در حضور همایونی شاهانه شان جلب ، ويك نطقى يتناسب حال و زمان ایراد فرموده","chars":4335,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00613.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/613","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/613","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}