{"book":"adl0616","page":607,"text":"صحیفه ١٦\nشماره ١٤\n\nناموران بان جهان\n( ما بعد از شماره (۱۳) سال دوم )\nفرستاد که (آقابیگی) را بیارد. مشار اليها چون زنی عاقله بود و میدانست که قره یوسف دشمن خاندان اوست با غلامان خود مسلح شده ترکمانها را بگرفت و سرهای شانرا بریده نزد میرزا (شاهرخ) فرستاد، شاه رخ تشکر نامه به آنها یکی نوشته در عنوان این شعر عربی را نگاشته است :\nولو كان النساء بمثل آغا\nلفضلت النساء على الرجال\nیعنی اگر همه زنها مثل آغا یکی میبودند بهمه حال زنانرا بر مردان افضلتر میدانستم.\n\nآقابیگم :— از زنان ادبیه (هرات) میباشد که صاحبهٔ طبع موزونی بوده است. این شعر ازوست :\nآه از ان دامی که دارد رشتهٔ جان تاب از و\nوای از ان لعلی که هردم میخورم خوتاب از و\n\nآی ملك :— دختر ابراهيم بن خليل بن محمود و همشیرهٔ شیخ جمال الدين شرعی ست که محدثه و همعصر محدث مشهور ( ابن حجر عسقلانی ) بوده ، و با ابن حجر ملاقات و محادثه نموده در تاریخ ۸۱۵ هجری وفات یافته است.\n\n( حرف الف مقصوره )\n\nابال :— يك زن موهومه یست که شیخ ابو علی ابن سینا در اشارات خود در فصل ( مقامات العارفين ) قصهٔ ( سلامان و ابسال ) را ذکر کرده است و محقق طوسی شرح و توجیه آن را بیان کرده و در اسباب بدعی حکایات مصنوعه حکایت کرده است که ابال نیز از زنان موهومهٔ ان حکایات مصنوعه میباشد.\n\nابنة الحس :— دختر حس بن حابس الآزادی میباشد که از حکیمات وداحیات بیات عرب جاهلیه بود ضرب المثل های بسیاری ازو روایت شده است. نام اصلیش (هند) بود که انشاءالله در حرف (ها) از ان بحث میشود.\n\nابنة عقيل :— برادرزادهٔ حضرت على كرم الله وجهه ودختر حضرت ( عقيل بن ابيطالب ) رضى الله عنه است که از فصحای زنان ال هاشم میباشند. اصل نام علیه شان معلوم نیست و به ( ابنه عقيل) معروفه میباشند. این سه فرد عربی ذیل از اشعار مبارکه شانست که در لوم و توبیخ یزید و اعوانش در هنگامی فرموده اند که با عنوان اهل هاشم قافله پریشان و مظلومان سادات اهل بیت رضی الله عنهم را در خارج مدینهٔ منوره استقبال کرده بودند :\n( باقی دارد )\n\nعلم ثروت ملل\n( ما بعد از شماره (۱۳) سال دوم )\nهر شعبه آن جدا جدا تقسیم شده و بهر شعبه آن جدا جدا اشخاص همه فکر و حواس خود را متوجه کرده يك مهارت و ملکهٔ زیادی در ان شعبه پیدا میکنند که به اینصورت دایره هر شعبهٔ علوم جدا جدا وسعت پیدا کرده سر از نو بر دیگر اقسام متعدده تقسیم میشود. مثلا در فن طبابت می بینیم که بعضی در امراض چشم ، و بعضی در امراض گوش و بینی و حلق و بعضی در فن ولادت ، و بعضى فن جراحی زیاده تر کوشش ورزیده، و در همان شعبهٔ اختصاص پیدا کرده دامان وسعت علم ، و ميدان ترقی آن خیلی از خیلی فراخی گرفته به احتیاج اهالی زیاده تر خدمت میکنند و نیز علم طبابت روز بروز پیشتر میرود.\nبناءً عليه در هر مملكت همانقدر که مدنیت ترقی بکند. اعمال مختاره یعنی کارهای رقم رقم نیز تشعب کرده قاعدهٔ تقسیم اعمال نیز بهمان نسبت تراقی میگیرد.\nحالا بیایم بر قاعدهٔ تقسیم اعمال از جهت تعلق آن به جمعیت انسانها : اولا این را بگویم که اقليم ، وحاصلات ، وقابليت ، و استعداد هر مملكت را حضرت خالق عظیم الشان بيك رنگ ويك رقم خلق نفرموده، بلکه هر جا بنا بر مقتضای طبیعت از همدیگر فرق دارند، و تأثيرات ارض وهوا در هر زمين ومأوا جدا جدا صورتها واقع شده است. و هر قطعهٔ زمين كانها وجنكلها ونباتات، وحيوانات مخصوصهٔ جدا گانه را مالك ميباشند. غير از بنها استعداد، و قابلیت و احتياجات اهالی هر مملكت نيز رقم رقم است که بنا برین سبب ها تقسیم اعمال ، درمابين ممالك مختلفه طبعاً جاری میشود. و هر قوم و هر ملت و هر مملكت بسايهٔ قواعد تقسیم اعمال از فایده ها و قابلیتهای همدیگر بهره ور شده میتوانند.\nپس به اینصورت هر مملكت کم و بیش بدیگر مملكتها محتاج است که چون به حقیقت نظر کرده شود مسئله ( تجارت ) نیز در مابین پیدا میشود.\nباقی دارد\n\nاعلان\nکتابهای فارسی - انگریزی - اردو - گورو مکنی -- بهاشا و غیره برای تعلیم ابتدایی فروش میرسد.\n( بالکرشن دازی سر مدرس مدرسه اهل هنود نمبر ۲ )\nدر شور بازار کابل\n\nهمه مقاله هائیکه دسخط ندارد از طرف مدیر و سر محرر تحریر یافته\nمحمود طرزی\nدر چهاپ خانهٔ حروفی دار السلطنه کابل طبع گردید","chars":3509,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00607.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/607","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/607","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}