{"book":"adl0616","page":600,"text":"صفحه ۹\n\nکاری نداشتند مگر که این دو گروه را از همدیگر کنار بدهند . ولی در شریعت سیاست اسلامیه چنین اقتضا نمیکنند که در مسایل بسیار جزئیۀ فرعیه اختلافات و تفرقه های عظیمۀ بشریت را برپا کنند . چنانچه پادشاه معظم شما بر همین نکات را ملاحظه فرموده آن اطلق و حکم مهم را در هندستان اجرا فرمودند . و هم چه حاجت بآدین اسلام از عرب بدیگر طرقها انتشار نموده یا بر خلاف آن ؟ گفتم : از عرب و عربستان ، فرمودند که آن کدام مسئله دینی خواهد بود که ما آنرا ندانیم . و دیگران بدانند ؟ این است شنیدنهایی که از علما و سادات کرام اینطرفها شنیده ام ، و برای آن فاضل محترم و ادیب مکرم نوشتم . اگر راست عرض کنم این سخنان مرا از يك اندیشه و سودای بسیار بزرگی رهایی داد . و چون این سخنان شنیدنی را با دیدنیهای خود تطبیق نمودم ( صدق رسول الله ص ) گفته بر مرض بودن گوشت کاو هیچ شبه برایم نماند . زیرا در مدتی که بهندستان مانده بودم میدیدم که هر مریضی که به نزدیکی از طبیبهای مسلمان هندستان میرفتند اول چیزی که مریض را سفارش میکردند از خوردن گوشت کاو منع میفرمودند و هر دوایی که میدادند اکثر آنرا سفارش میکردند که با مکه مادۀ کاو با شیر آن خورده شود . دیگر اینکه خواه حدیث شریفیکه در بالا مذکور گردید برای گوشت کاو صحیح و سالم و تندرست و توانا میباشد . حالا نکه در ممالک شرق چون نظر کرده شود امور قوله رائی و زراعت را کاملاً برکار میبینم ، و بروغن خوری نیز آنها را زیاده تر مایل می یابم که استحصال روغن نیز از کاو میشود . لهذا کاورا اکثر برای این منفعتها نگاه میدارند و تربیه میکنند که این منافع آن از منفعت - راسر مضرت گوشت آن بار بار افزونتر است . و ازین سبب هيچ يك صاحب كاوى بهر صورت به این راضی نمیشود که کاو تندرست و سالم خود را ذبح کند . مگر که آن کاو ناجور و مریض شود . پس تصور بفرمائید که گوشت آن چنان کاو از نقطۀ نظر طب تا چه درجه مهلك و مضر است . هزار افسوس كه ما مسلمانان به شرب خمر ، و ربا و زنا و بیخ کنی همدیگر خود بکمال جرات اقدام میورزیم . و برای يك مسئلۀ جزوی قربانی کاو که در حقیقت بجز مضرت ذکر هیچ منفعتی ندارد در هر سال منازعه ها و خونریزی ها با هم وطنان خود بر می انگیزیم . و در مابین خودمان تخمهای عداوت و دشمنی را بر چنین مسئلۀ مضره در مزرعۀ دلهای خود میکاریم . حالا دست بدعا افراشته از درگاه حی قدیم لایزال نیاز کنیم که الهی این بادشاه مقدس دیانت و سیاست شناس ما را که پادشاهی و رهنمائی ما مسلمانان مشرق زمین را به او سپرده تا سالهای بیشماری سایبان سرما بداری ، و ما را پیرو و تابعدار خیر خواهیها و رهنمائیهای عدالت و مرحمتش داری . خدا یا تخت و بخت اعلحضرت سراج المله والدین را دایم و قایم سازی آمین ثم آمین .\n\n( يك سياح افغانی )\n\nشماره ١٤\nسال دوم\n\nمقاله مخصوصه\n\nچیست ؟ - چرا ؟\nدر بعضی چیز های دائرۀ پیشرو های کائنات چون اندیشه دوانیم از چیزی چیز ها ، و از حرفی کلمه ها ، و از کلمه کتابها میخوانیم که در هر نقطه يك سطر يك كتاب آن سالها در میانم از جمله آن کلمه ها یکی کلمۀ استفهامیه ( چرا ؟ ) و ( چیست؟ ) میباشد که همۀ حسیات تجسس و تفحص و تفقد انسانی در همین دو کلمه مضمر و مستتر کردیده است . از چیز های معلومی که بتأثیر آن انسانرا بر بسی چیز های مجهول رهبری میکنند یکی همین حس تجسس و تفقد است . انسان برای دانستن و واقف شدن بر چیز هایی که آنرا نمیداند فطرتاً يك ميل طبیعی دارد . در پیش هر چیزی که به آن پی نمیبرد ( آیا این چیست ؟ ) گفته حیران میماند ، و ( آیاچرا ؟ ) گفته در باب معلوم کردن آن مجهول مضطرب و نا آرام میشود . فطرتی بودن این احوال انسان تا از زمان طفولیت شان پدیدار میگردد . هر قطی و هر صندوقچه ، و هر اسباب بازی که بدست شان می افتد بجنان يك حس تفحص و تفقدی به آن می بینند که آن حس شان از هر موی شان آشکار میگردد ، و تا آن چیز را باز نکنند ، و عرابه ها و کدیهای بازیهای خود شانرا نشکنند ، و درون آنها را نه بینند راحت نمیگیرند . و چون بقدرى بزرگ شوند در پیش هر کس که میرسند از بسیار سوالهای چیست؟ و چرا؟ مخاطب خود را بعذاب میکنند . و در هر جایی که يك دو نفر را برای دیدن يك چیزی ایستاده به بینند هماندم به آنسو میدوند . این است يك چند مثال عادی حس تفحص و جستجو که بیان گردید . پس اگر نرد بان عروج همه علما و فها ، و دانشها ، و معرفتها همین کلمه چیست ؟ و چرا ؟ باشد جا دارد . اسم مصدر (آموختن) اگر از ضمیر مایۀ چیست و چرا بوجود آمده باشد هیچ کسی آنرا رد کرده نمیتواند . آرزو و خواهش آموختن در مدنیت بشریه يك مؤثر و محرك عظیمی میباشد که تأثیرات و تحریکات آن اساس مدنیت را که عبارت از علمها و فتها و دانشها باشد وضع میکند . دانش ، از آموزش بوجود می آید . حس تجسس و تفقد که مبدأ از کلمۀ چیست و چراست - انسانرا به آموزش رهبری میکند . چیست ؟ و چرا ؟ گفته انسان چیز های را که نمیداند می آموزد . و چون از مجهول به معلوم می برد - یعنی چیزی را که نمیدانست دانست - بيك نشه - روز سرمست نشاط میگردد .\n\nیکی از حکما در کیفیت ظهور ( باد ) بمرض چیست ؟ و چرا ؟","chars":4251,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00600.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/600","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/600","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}