{"book":"adl0616","page":59,"text":"صفحه ۱۲\nنمبر ۳\n\nصنايع\n\nصنعت ( ليتوگرافى ) يعنى چاپ سنگى\n\nاول کسیکه صنعت ( ليتوگراف) يعنى چاپ سنگى را اختراع کرده (سنه فلدر) نام جرمنى ميباشد (سنه فلدر) در تاريخ ١٧٧١ ميلادى بشهر (پراغ) تولد يافته و در تاريخ ١٨٢۴ بشهر (مونيخ) فوت شده است . پدرش در تياتر (قوميدين) يعنى مسخره کار بود . خود او هم با فن صنعت داخل شد . ولى پدرش ميخواست که پسرش تحصيل علم حقوق کرده وکيل و عوا بشود . اما (سنه فلدر) در ان علم هيچ شوقى نداشت از ان رو بناول نويسى و تيا تر نگارى سلوک ورزيد و بعضى اثر ها تاليف نموده بود . اگر چه (گوتمبرگ) نام جرمنى قبل ازان اصول چاپ کردن حروف قابى اختراع کرده بود ولى چون در انوقت مخارج چاپ کردن بسيار قيمت بود کتابهاى (ناول) و تيا تر (سنه فلدر) را هيچ کتاب فروشى ذمه دار چاپ شدن ميگرديد . لهذا خودش مجبور شد که کتابها خود را خود چاپد پس تجربه ها آغاز نمود . اولا بر سر يک کارى مسى انداخته با قلمها آهنى بصورت معکوس سينچه نوشتن گرفت تا در وقت چاپ راست خوانده شود . اما درين تجربه خود کامياب نيامد . بعد از ان خواست که اين تجربه خود را بر سنگ جراند . در شهر (مونيخ) يک سنکى موجود بود که آنرا در بنا عمارتها استعمال ميکردند که آن سنگها از رقم بهار سنگها چاپ بود . لهذا همان تجربه را که بر روى مس کرده بود بروى همان سنگها کار برد و باز هم کامياب نه شد . تا انکه يکروزى بصورت تصادفى يعنى خود بخود (سنه فلدر) حکايت ميکند که يکروزى بود که من مصاف کردن سنگها و انداختن و ارنش بر آنها بتجربه مشغول بودم که والده من آمد و گفت : فرزند ! دو پلى ميخواهد برد و حساب کالاى هشت آنى او را بر يک چيز بنويس که در حساب با او غلط نشويم . من هر قدر جستجو کردم کاغذ نيافتم لهذا با مرکبکه براى بکر کار ساخته بودم که آنهم از موم و صابون و دوده مرکب بود بر گوشه يک سنگى از سنگهاى چاپ حساب کالا را نوشتم . بعد از ان خيال کردم که آيا برين نوشته اگر تيزآب بريزانم تيزآب سنگ خورده و حرفها بالا بر آمده خواهد توانست يانى ؟ لهذا نوشته را بسيار پر نوشتم و ديدم که تيزآب نوشته را خورده نتوانست . براى اين تجربه يک حصه تيزآب را در ده حصه آب حل کرده بودم محلول مذکورا برسنگ نوشته ريختم و پنج دقيقه صبر کردم . بعد از ان ديدم که نوشته بقدر يک ورق کاغذ کلفتى پيدا کرد . از اين تجربه اميدم زياده شد باز تجربه را تکرار کردم ، در اينبار نوشته را بسيار جلى نوشتم و بعد از ريختن تيزاب سنگ اسيابنى ادم ديدم که نوشته ها بسيار خوب سياهى گرفتند . باز با خود گفتم که آيا اگر کاغذ را برين نوشته بفشارم چه خواهد شد چون اين نوشته معکوس بر کاغذ ثبت گرديد ، فکر کردم که اين نوشته مانند حروفهاى (تايپ کو تيرگ) ساخته بلند برآيد و به آن صورت چاپ شود حال آنکه از اين تجربه تفکر ديگرى برايم پيدا شد . با خود گفتم که از نوشته بر کاغذ رساله دار نوشته و بر سنگ چسپانده به بينم که چه ميشود ؟ چون تجربه کردم ديدم که نوشته بصورت محسوس بر کاغذ راست و درست برآمد . لهذا بمقصد خود از يکراه ديگرى کامياب شدم که هيچ بخيال خاطرم هم نبود . بعد از ان آهسته آهسته در پى اصلاح مساله سنگ و کاغذ و اقلام موثره اينست که در ابتدا (سنه فلدر) صنعت ليتوگرافى يعنى چاپ سنگ را با نفرت تمام کشف کرد و بر آن پاشاشين ديسکى نيز علاوه نمود . و صنعت (ليتوگرافى) از انوقت در فن طباعت يک شعبه بسيار مهمى است . م . فضلى\n\nتاريخ تاسيس روزنامه مبارکه سراج الاخبار زاده طبع ميرزا محمد زکريا خان دارالرحمه کابل\nاندرين عصر پادشاه زمان عادل مهربان حبيب يزدان\nحضرت شه سراج ملت دين شهريار رحيم و با احسان\nرشته مردم ز لطف و بخشش چون صراتى به بزم گى تى شان\nبسکه او مهربان وجود بود مشفق دهم خليق با خلقان\nخواست تا جمله قوم و ملت و گوى سبقت برند از اعيان\nامر شد از حضور حضرت شاه بهر طبع جريد و شايان\nطبع شد اين جريده نيلو چون صدف پر ز در و لالا\nچونکا نامش سراج الاخبار است با دو ر امن حق نما و خوانا\nايشيک آقا سى حضور امير على احمد بخت سر نگران\nسر محرر جريده اخبار است نيک محضر بشکر افغان\nگر تو تاريخ سال طبع و را از ره صدق و بجو جوانان\nسنه يکهزار و سه صد و بيست نه دگر بکن زياده برهان\nسيد به سال طبع او تزئين علم و اداب دقت افغان\n\nهمه مقاله باينکه دستخط ندارد از طرف سرمحرر تحرير يافته\nمدير و سرمحرر سراج الاخبار محمد حسين\nبسعى و اهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزى مهتمم چاپخانه دارالسلطنه کابل\nبقلم مرزا محمد جعفر قندهارى","chars":3725,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00059.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/59","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/59","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}