{"book":"adl0616","page":574,"text":"حیفه ۳ سال دوم شماره ۱۳\n\nو جمعیتها در اطراف و اکناف دنیا تشکیل داده بوجود آورده اند که چون بسوی تاریخ آن مدنیتها نظر کرده شود، و باز بسوی محو و انقراض یافتن آنها ، و - راز نو تشکیل یافتن دیگر مدیتها نظر اندازیم خود را در یک گرداب در پای حیرت غوطه خوار انباء وعبرت می بینیم، و اینهم در نظر ما مجهول میماند که آیا کدام مدنیت را بر کدام مدنیت ترجیح باید داد؟ و کدام مدیت را فاضله ، و كدام يك را غیر فاضله بگوئیم ؟ و کدام را عتیق و کدام را جدید بدانیم ؟\n\nقديمترين اقوام متمدنه مصریان قدیمت که ( ۳۰۰۰) سه هزار سال پیشتر از میلاد دینی و نجهزار سال پیش از این وقت صنایعی را که لايق يك قوم مدنی باشد بوجود آورده اند. از بعضی تصویرهای ح شده ۳۰۰۰ سال پیش که بدست انسانهای این زمان افتاده و در موزیمهای بزرگ این عصر حاضر موقعهای بلندی گرفته چنان معلوم میشود که زراعت و فلاحت در ان وقت به ترقی بوده است. و انسانهای شان خیلی خوش لباس و زنانشان خوش شمایل و بازپور وزیت بودند. و جشنها وسازها ، واسلحه شان مکمل بوده است. ریخته گری معدنیات مانند طلا و نقره و آهن و برنج سازی و غیره را میدانستند. جواهر سازی آینه و بلور و چینی و میناسازی و تماش باقی ، حتی سیم دوزی را نیز میدانستند از همه برتریک صنعتی دیگری از مصریان قدیم مانده است که مدینت عصر حاضر در پیش آن محیر است که آنهم اجساد مردگان را یک مصالحی میزدند که هیچ برهم نمیخورد و آنرا مومیا میخوانند. چندهای مومیایی شده چند هزار ساله یافت شده است. که انسان کمان میکنند که مردیست. بخوا برفته، آثارهای معماری و هیکلترانی مصریان قدیم نیز از آثار حیرت نمایی میباشد ( اهرام ) بزرگ مصر که در جوار ( منفیس ) نام موقع به بلندی ١٤٤ متر است مرقد یکی از حکمداران سلاله اول مصر قدیم است. دین مصریان قدیم بت پرستی بود که برای معبودهای متعددی که تصور کرده بودند جدا جدابتها ساخته پرستش میکردند بزرگترین معبودها آفتاب را اعتقاد میکردند و برای آن يك زوجه ، و يك ولد نیز مینداشتند .\n\nوالحاصل این مدنیت نجهزار ساله بیشتر را که بیان نمودیم مقصد هاشمه از نوشتن ( تاریخ مدنیت ) است که در نظر قارئین کرام عرض نموده برای کهنه گی مدنیت بک فکری داده بتوانیم از مدنیت قدیم، بابلها، وآثوريها، وفيكدها، و ایرانیها ، و یونانیها و رومانيها وغيره در نجا بحث راندن را لزوم نمی بینیم، چرا که تحت ما يطول می انجامد آخرترین مدينتها مدیت رومانیهاست که آنرا مدنت عربيه بر هم زده ( مدنیت اسلامی ) بجای آن قایم گردیده است که ازین مدیت فاضله حقیقیه یکقدری محت راند ترابی لزوم می بینیم :\n\nدین مبین اسلام چون همه احکامش بر عدالت و حقانیت و راستی\n\nمدیتهای مختلفى ومساوات ، ولغو اسارت ، ومحافظة حقوق وكسب علم و صنعت بود به بسیار زودی و سرعت جهانگیر گردید. در زمان خلفای راشدین اردوهای جسیم عسکریه بهر هر طرف سوق و ارسال شده عدالت و حقانیت را نشر نمودند. بعد ازان دولت امویه در شام و بعد از ان دولت عباسیه در بغداد و باز دولت امویه در اندلس تشکیل و تأسیس یافته جهانرا بعلم و معارف و صنایع ، وعدل ، و راست کاری آبادان کردند. در اندلس علم وفن و صنايع بدرجة ترقى نمود که مکتب خانه همه دنیا شمرده میشد. چنانچه لندن ، پاریس، برلن در نیعصر منبع علم وفن و صنعت و تجارت، وثروت ، وعمارت وزينت شمرده میشود، در انعصر شیرهای اندلس همین صفات را حایز بود عمارتها و سرایه هایی که بوجود آوردند معماران و مهندسان اینعصر را نیز در پیش صنعت معماری آن انگشت بردهان حیرت نموده است. اما رفته رفته خلفا بعيش وعشرت وذوق وصفا غرقه گردیدند عدالت را فراموش کردند. خوشامد گویی راه یافته از ترس کسی راستی را گفته نتوانستند، تا آنکه نصاراهای ناشیه بر دوش جزیه گذارشان بر انها غالب آمدند و خلفای عباسیه در بغداد همچنین شده بر هم خورد، ولی دیگر دولتهای اسلامی مانند سليم وقي، وغزنوى، وعثماني، ويمورى وغيره ظهور یافته بهمین صورت یکی پی دیگر محو و منقرض شدند ، و ميراث مدنيت یکان یکان به اوروپا انتقال نموده و مدنیت اوروبا وارث بكانه همه مدینها گردیده بعالم گیری آغاز نهاد که در وقت حاضر همه قطعات خمسه کره زمین در زیر تأثیر تابش شعاعات همین مدنیت اوروپایی مانده است و در میان همه این دریای حکومات عالم نصرانی از ادیان غیر آن نهاد و حکومت بودا و جنیفو فیوس چینی و زابانی و سا حکومت اسلاميه عثمانی و ایرانی و افغانی بمیدان مانده است .\n\nشعشعه های درخشان مدیت او روبانه چنان پر تو انشانیهای نمایانی از سبب اختراعات صناعيه و نظام و انتظامات ملكيه وعسكريه پیدا کرده که کسی از ان چشم پوشی بتواند ! مرکز و منبع همه صنایع و علوم وفنون اوروبا كرديد ، قوت وسطوت محرو بررا اوروبا مالک شد، به اختراعات و ایجادات محیر العقول خودشان همه عالم را بخود محتاج و منقاد نمودند ، ژاپان پیش از سی چهل سال بهوش آمده قدم قدم اوروبا را تقلید و پیروی نموده بیان سعی و کوشش خارق لعاده خود را بدرجه آنها رسانید ، و تایکدرجه از شرشان وارهید عثمانی نیز از جمعصر به این طرف آغاز انتباه نموده تا به بسیار جاها خود را رسانید، ولی نه بدرجه سعی و کوشش ژاپان ، ایران نیز اگر چه دست و پای بسیاری زد ولی خیلی عقب بود چین در این روزها سر بالا کرده زلفهای صدها هزار ساله خود را بریدند.\n\n§\n\nمقصد عاجزانه ما ازین همه تطویل و تفصیل این است که یک قدری نظر مطالعه كننده كان كرا. وطن عزیز خود ما را بر معانی مدیت","chars":4522,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00574.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/574","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/574","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}