{"book":"adl0616","page":496,"text":"شماره ۸\nسال دوم\nصحیفه ۱۱\n\nموقعیکه در سطح کره ارض، حرارت را زیاده از شمس اخذ و بسیط می کند همانا منطقهٔ حاره میباشد چونکه در آن منطقه شعاع شمس دائماً راست و عموداً میافتد، و سمتهای قطبی مناسبتی که از شعاع شمس مائلا استناره مینماید بالعکس آنست، لا جرم هوا نیز که سبب حرارتش از کره ارض است در سمتهای خط استوا بیشتر و در طرفهای قطبین کمتر است. چنانچه درجهٔ ثقلت هوا را آلت بار ومترو یعنی میزان الهوا تعیین مینمود، درجهٔ حرارت را نیز آلت ترما مترو یعنی میزان الحراره که تفصیلش مذکور گردید بخوبی توضیح مینماید، و چون شمس دائماً یعنی در هر موسم بر کره ارض بريك قرار پرتو نمی اندازد بلکه گاهی عموداً، و گاهی مائلاً تصادف میکنند لاجرم مواسم مختلفهٔ اربعه ازینسبب نشأت میکنند، چنانچه تفصیلات اینمسئله ( در جغرافیای ریاضی ) به اثبات رسیده است. حرارت هوائیکه بسطح بحر قریب باشد بمناسبتیکه با هوای بحر متناسبست هنگامیکه باد آن هوا را بسوی خشکه سوق میکند با الطبع معتدل و خوش میآید. لاجرم هوای سواحل و جزایر نسبت به محلاتی که از بحر دور باشد خوشتر و معتدلتر است. و این یکرانیز باید دانست: که محور محیطه در زمستانها حرارتش نسبت بخشکه ها بیشتر، و در تابستانها نیز سردیش بیشتر میباشد و سببش آنکه حرارت شمس بسبب متخلیل بودن آب تا به قدر آن تاثیر نمیکند و بسبب بزرگی حجمش آن حرارت در میان آن حل و ناپدید کردید. وقتیکه در زمستان آب سرد گردد حرارت محلوله مذکور بازپس میدان بروز مینماید. اما در خشکه حرارت شمس بسبب مصمت بودنش با قعر آن نمیرسد. لاجرم مجرد دیر کرم و دیر سرد میشود، و خشکه زود کرم وژو دسردی پیدا میکنند. و در فن ( زه مولوژی ) یعنی طبقات الارض اين يك نيز به اثبات رسیده: که حرارت داخلی کرهٔ ارض خیلی قسم جزءيش بسطح ارض واصل میگردد و ارض هر حرارتیکه دارد کلیاً از شمس سیانشار است. انها از رسالهٔ حوادثات طبیعیه و رسالهٔ موقوتهٔ فرق اباد، و جغرافیای طبیعی نقل و ترجمه کردید.\n\n( عالم عسکری )\n( جمل حکمیه عسکریه )\n\n۱ — دشمن یگانهٔ عسکر نا امیدیست\n۲ — قومندانها شان شمشیر را اعلا، وحق قلم را ایفا باید کنند.\n۳ — تو به ما فوقت اطاعت بکن، که مادونت بتو اطاعت کند.\n٤ — تها غلبه وظفر کافی نیست، بلکه دانستن راه استفاده را از غلبه وظفر لازم است.\n۵ — کسیکه دشمن خود را در خواب گمان کند، چنانست که خودش خواب بسیار شیرینی میبیند.\n٦ — شمشیری که بسرعت کشیده شود، کامیابی و موفقیت دایماً او را به شایانها استقبال میکنند.\n۷ — در هر اردو یی که اطاعت عسکریه کامل باشد، چنانست که آن اردو يك سیر آهنینی بدست دارد.\n۸ — در اردوهایی که ضبط و ربط عسکری آن مختل و برهم باشد، مطلق انهزام و اضمحلال آغاز میکند.\n۹ — اسرارهای موفقیت و کامیابی محاربه، در کلمهٔ (جرأت) مکنوز میباشد.\n۱۰ — عسکر در وقت تعرض و هجوم مانند تازی دشمن را پیش اندازد، در وقت گریز مانند روباه محیله دشمنرا بازی داده بگریزد، در وقت جنگ و مدافعه مانند گاوهای نرجنگی حرکت بکنند.\n۱۱ — روح عسکر، میباید که با بغض و عداوت دشمن و عشق و محبت وطن مخمر باشد.\n۱۲ — سلامت وطن، بدو چیز وا بسته است: یکی به اینکه اولاد وطن در راه محافظهٔ وطن مرگ را بسیار آسان و حقیر بشناسند. دیگر اینکه در دنیا مبغوض تر و دشمنتر از دشمن وطن کسی را ندانند.\n۱۳ — بقای هر ملت، به تیز بودن شمشیر آن ملت موقوف است. شمشیر ملت عسکر است. نیزی آن آموختن تعلیم و قواعد جنگ است.\n۱٤ — دانستن حرب، به دانستن اصول و قواعد جنك موقوفست. برای دانستن اصول و قواعد جنك عسكر شدن واجب است.\n۱۵ — عسکر، نگهبان وطن است. مکافات حقیقی عسکر نام نیکیست که در محافظهٔ وطن کمائی کند.\n۱٦ — محبت وطن از ایمانست. عسکر، میباید که ایماندار باشد. در عسکری که ایمان نباشد جرأت و جسارت هم نمیباشد.\n۱۷ — عسکر در ادب و نزاک، و رفق و ملایمت از مو نازکتر و در وقت کار زار از شمشیر تیزتر باید بود.\n۱۸ — شرف و ناموس شمشیر، تنها به این محافظه و اکمال نمیشود که آنرا با کریچ نیدهای زرین در از بر کمر بندند، و بر سر کها شراق شراق آنرا برارند. نی بلکه ناموس شمشیر بمهارت استعمال آن از طرف شمشیر بندان آنا کمال میشود.\n۱۹ — پنجهٔ عزم و متانت يك عسکری را که بر قبضهٔ شمشیر انتقام وطن فشرده شود، بجز خون دشمن دگر هیچ چیزی او را نرم کرده نمیتواند.\n۲۰ — قیمت و مزیت عسکر ها را از هر چیزی زیاده صبر و توانائی شان بمشکلات و زحمات عسکری نشان داده میتواند و بس.","chars":3706,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00496.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/496","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/496","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}