{"book":"adl0616","page":494,"text":"صحیفه ۹\nسال دوم\nشماره ۸\n\nمدخل\nهیئت مجتمعة غاز بسیار لطیفی که کره ارض ما را از هر طرف احاطه داشته است بدین کشته غازیه (کره هوا ) تسمیه میشود. چنانچه اگر تخم مرغی را مثال اتخاذ نموده زرده آنرا کره ارض اعتبار نمائیم سفیدی که زرده را از هر طرف احاطه نموده کره هوا اعتبار خواهیم نمود. پس ازین تعریف چنان معلوم می شود که انجیز یکه ما بانش كرة هوا میخوانیم عبارت از يك قشر بسیار لطیفی است که کره ارض را از هر طرف احاطه نموده است . قدرت بالغه ، وحكمت نامه، حضرت حكيم على الاطلاق جل بحانه حيات و محصول کره ارض را موقوف ومنوط بركرة هوا فرموده که اگر این کره نمیبود کره ارض از حیات و محصولات محروم میماند .\n\n(کره هوا)\nهوا حاوی بر ماده ها نیست که حیات ، و نمای اجسام عضوی چون حیوان، و نبات جميعاً برو منحصر است تعدیل و تحفظ حرارت را کردن، و بخار را از کره ارض جذب واخذ نمودن و بعده آنرا بهیئت برف و باران بارانیدن از خصایص و مزیات نافعه مفيدة كره هو است که کره ارض را بدان زنده و سر سبز میدارد. فن ( مه نه اور لوزی ) یعنی علم ( حوادث الجو ) عبارت از علمیت که از کره هوا و تحولات و وقوع تیکه در کره هو اظهور میکنند با توضیح و تعریف قواعد آن بحث و بیان مینماید .\nماهیت ، مواد متشكله مقدار نقل . الت وزن اون . و خصایص سائره\n\n(اكرة هوا)\nهوا جسمیست که مرکب است از سه نوع غازه که عبارت است از ( مولد الحموضه ) و ( آزوت ) و ( حامض فم ) . و چون موزون بودن هر جسم طبعاً لا يد ولازم ميباشد لهذا هوا را نيز طبيعية موجودست که بنا بر حساباتیکه اهل من اجرا داشته اند چنان معلوم میشود که یک مقدار هوای خشکی که از قرار حساب مقياس الحرارة ( قهرمانهایت ) در شصتم درجه حرارت باشد. و حجمش نیز قدرده انگشت مکعب بود ثقلت آن معادل ثقلت سى ويك عدد حبه گندم میاید، و این یك را نیز باید دانست که این ثقلت هو المحض از همان سه نوع غازی که مذکور کردید نیست بلکه در کره نسيم خیلی الكتريك نيز موجود است که از تحلیل آن نیز بعضی غاز ها حاصل میشود.\nو ماعدا از ان در ثقلت هوا بعضاً در صدی چهار، و نادراً درصدی كمتر از يك بخار ، ورطوبت آنهائیکه از روی ارض بالتبخر حاصل میشوند نیز میافزاید. چنانچه اگر یک قدری هوا را کثافت ندهد بخار مذکور بحالت آب رجعت میکنند و در خصوص تجربه اینکه در هوا بخار و رطوبت نیز موجود است اين يك مثال کافی\n\nبنظر ميآيد ( مثلا لامیه های پترول، و با شمعدانهای خود ماترا وقتیکه روش کرده شیشه اش را بران می نهیم در میان شیشه همان لحظه بلدود میبیم ، این دود سفید عبارت از همان بیمار و رطوبت آیست که در هوا موجود است. یعنی وقتيكه بسبب حرارت جزءیکه در شیشه حاصل شد هوانیکه در درون شیشه موجود است بسبب حرارت انبساط نموده قرار نمود ، لكن بخار ور طوقی که در هوا موجود است بسبب ثقلت خویش همان لحظه قرار نتوانسته در اطراف شیشه باقی ماند تا آنکه بدوام حرارت آن نیز انبساط حاصل کرده بریدن گرفت .)\n\nحالا بنا بر تمقدمات چنان معلوم میشود که این هوانیکه از غایت ضعف دیده نمیشود .. و بلکه هستیش نیز انقدر بحس نمیاید يك جسمی بوده است .\n\nعلی هوا یکی از سه نوع اجسام موجوده ایستکه کیفیت جسمانیت آن نیز بدهی و اشکار است . حتی سنگینی ووزن آن نیز بواسطه آله که انرا ( پارو مترو یعنی میزان الهوامينا مندوزن کرده میشود. این آله را ( تور مجلل ) نام فيلسوف ماهر ایتالیانی ایجاد کرده است. اما اول کسیکه موزونیت هواراحي نموده فيلسوف مشهور ( ارسطاليس ) است . ولی موحزاً یعنی درین قرون جديده ( غاليله ) نام فيلسوفى بواسطة تجربة آلتي موزونات هوا را بدرجة ثبوت رسانیده :\n\nچنانچه - حکیم مشهور بر سطح جاه آبی بواسطة بعضي آلات مانند ( طولومه ) ثقلت هوار افشار داده ظولومه نیز اب جاه را بخارج اخراج داده است .\nبعده ( توریج الی ) مذکور که از شاگردان غالیله است پس از بسیار تجارب مجربانه ماهرانه آنه بار و مترو را در سنه (١٦٤٢) میلادی ایجاد و اختراع نموده که بواسطه آن تماماً وبداهة به ثقلت اثبات آن موفق گردیده است .\nاز قرار تيمينات فنيه که اهل فن اجرا داشته اند چنان استنباط میشود که هر گاه یک شخصی که سطح وجودش بازده قدم مربع تخمین کرده آید آتشخص در زیر تضییق تقات ( ١١٣٤٠ ) او هوا میباشد. وجون حساب وسطی سطح وجود مردم اکثر همین بازده قدم مربع تضمین میشود لاجرم هر شخص همیشه بزیر نقلت بازده هزار و سه صد و چهل او هوا افتاده میباشند. اما مایان که نقلت ا را حس نمیکنم سپیش اینکه هوا از هر طرف ما را احاطه داشته است. چنانی اگر انسان در قمر بحر غوطه خورد با وجود آنکه بر سر آن بهزاران خروار آب ایستاده میباشد باز هم بس بیکه آب او را از هر طرف احاطه نموده است آنهمه بار گرانرا هیچ حس نمیکند. و اینکه مایان هوارانه نمیبینیم بسبب غایت شفافی و نهایت حریفی جسم اوست. اما سبب اصلی ندیدن ما هوا را از است که چنانچه در من منافع الاعضا در مباحث ( رویت )","chars":4079,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00494.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/494","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/494","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}